 |
|
| Preek de dertiende zondag van de zomer 'De sabbat geschiedde vanwege de mens en niet de mens vanwege de sabbat.' Gemeente van Jezus Christus. Deze woorden van Jezus uit het Marcus-evangelie leiden ons direct tot de kern van het thema van deze zondag van de Bevrijde Tijd. Jezus zegt dat het van God gegeven ritme van een wekelijkse time-out, de sabbat of zo u wilt de zondag, gegeven is als een mogelijkheid en niet als een dwangmiddel. Het gaat hem daarbij om ons welzijn. De Goddelijke ordening van de tijd is een voorbeeld van hoe wij met tijd om zouden kunnen gaan, namelijk als van dwang bevrijde mensen die de tijd zo gebruiken en indelen dat het hun welzijn dient. De woorden van Jezus zetten ons op het spoor van de gedachte, dat tijd of tijdsordeningen nooit een doel in zichzelf kunnen zijn, maar ondergeschikt zijn aan ons welzijn. Wij, u en ik, leven en werken echter in een wereld die bijna haaks op deze gedachte staat, een wereld waarin alles in tijd afgemeten wordt en tijd dikwijls gekoppeld is aan geld. Een wereld waar betaalbaarheid van welzijn belangrijker lijkt te zijn dan welzijn zelf. 'Tijd is geld' klinkt als het credo van onze samenleving. Geld heerst over onze tijd en over onze tijdsbesteding, over onze aandacht voor onszelf en voor elkaar, en gejaagd en opgejaagd vervolgen we onze weg. Tijd is met name voor degenen die een betaalde baan hebben en die ook nog eens combineren met allerlei andere activiteiten en verplichtingen, een ongrijpbare en griezelig vluchtige substantie die ons door de vingers glipt en onze gemoedsrust bedreigt. Anderen die zich om wat voor redenen dan ook buiten het proces van de betaalde arbeid bevinden, voelen zich vaak buitengesloten, afgeschreven en minderwaardig. Aan het toonaangevende 'druk, druk, druk' worden ze geacht niet mee te doen. We zijn in onze samenleving ver af komen te staan van het besef dat de tijd ons draagt. Toch ademt dit kerkgebouw waarin we ons nu bevinden nadrukkelijk de sporen van een dergelijk besef. Alleen deze ruimte al vertelt je dat hier door de eeuwen heen mensen zijn samengekomen. Zij doet je als het ware de tijd vergeten. We staan even stil in de ontmoeting van verleden, heden en toekomst. We staan even stil bij de stroom van de tijd zelf. Het tijdsbesef van het kerkgebouw draagt ons. Van oudsher was het de klok van de kerktoren die tot in de wijde omgeving het ritme van de dag aangaf en het dagelijkse leven droeg. De ronde wijzerplaat met de traag verschuivende wijzers verbeelde het tijdschema van de dag. Deze globale tijdsaanduiding was voldoende, het leven speelde zich af in de eigen plaats en regio en hoefde niet nauwkeurig aan te sluiten op andere regio's, het land, laat staan de wereld. Vandaag de dag leven wij in het digitale tijdperk. Op onze precisieuurwerken flitsen de seconden ongrijpbaar voorbij. We zijn met onze exacte tijd nauwkeurig afgestemd op de rest van de wereld. Een plaatselijke of regionale tijdsbeleving ligt ver achter ons. Kerk en godsdienst zijn ons ook als overkoepelende ordeningen ontvallen. De kerktoren vervult vooral nog een decoratieve functie. We staan onder de naakte hemel van de digitale tijd in een vluchtig nu. Anno 2002 beleven we ook de vrijheid van mobiele telefonie en internet. Met behulp van de nieuwe informatie- en communicatietechnologie, kortweg ict genoemd, bevrijden we ons van de vroegere begrenzingen van ruimte en tijd. Via de ict kunnen we bijna overal ter wereld zijn, waar en wanneer we maar willen. Maar de gejaagdheid en onrust van onze samenleving confronteert ons ook met de vraag of onze vrijheid niet dreigt te verkeren in vogelvrijheid. Kunnen we de vrijheid van het omgaan met de opengebroken tijd wel aan? Op de slechtste momenten lijkt onze samenleving een tredmolen van een steeds maar snellere productie en meer consumptie. Wat we in ons werk aan aandacht voor onszelf en elkaar ontberen, proberen we in onze vrije tijd met steeds meer activiteiten te compenseren. Zijn we vrij of zijn we verslaafd aan de wijze waarop onze samenleving reilt en zeilt? Zijn we vrij in onze beschikking over tijd? Of zijn we in onze tijdsbesteding slaven in een tredmolen van productie en consumptie? Het stellen van deze vragen is een belangrijke taak voor de kerken anno 2002. Hierbij gaat het echter niet in de eerste plaats om het opkomen voor het behoud van de zondag als rustdag. De woorden van Jezus uit het Marcus-evangelie wijzen er op dat sabbat of zondag niet bedoeld zijn als dwangmiddel, maar als mogelijkheid. Het gaat dan veelmeer om de bevrijdende noties van sabbat of zondag. Het gaat om de wijze waarop die noties nu in onze samenleving, in onze levens, in ons omgaan met tijd, oriëntatiepunten kunnen zijn. In de teksten die we hebben gelezen uit Deuteronomium en Marcus staat sabbat centraal. Het is het beloftevolle perspectief van Godswege dat ons leven en werken draagt, juist omdat het aangeeft dat onze tijd van leven ons door God geschonken en gegund is. Het sabbatsgebod uit Deuteronomium herinnert ons aan de slavernij in Egypte. Het waarschuwt ons ervoor om onze tijd van leven niet te legitimeren met iets anders, alsof we die tijd moeten verdienen, bijvoorbeeld met het moeten halen van een hoge productie of een hoog consumptieniveau, alsof we dan pas iemand zijn. Je tijd van leven is je gegeven, je bent al iemand, je bent vrij, maar pas op dat je je vrijheid niet prijsgeeft aan productie en consumptie. Verval niet opnieuw tot slavernij! Die waarschuwing behelst het sabbatsgebod. In de tekst uit Marcus waarschuwt Jezus ervoor hoe de sabbat of bijvoorbeeld ook de zondag, in de handen van letterknechten, van een richtingwijzer naar bevrijd leven tot een dwangmiddel kan verworden. Jezus brengt het aren plukken van de leerlingen op sabbat in verband met David die, tegen de priesterlijke wetgeving in, van de toonbroden at die op sabbat voor het aangezicht des Heren geplaatst werden. Jezus stelt voor de sabbatsheiliging de behoeften van David en de leerlingen centraal. Op de sabbat mag het precies om hun behoeften gaan. Op deze zondag van de Bevrijde Tijd mag ook ónze behoefte aan rust en bezinning alle ruimte en tijd krijgen. Niet zozeer om de zondag veilig te stellen, maar om ruimte en tijd te scheppen voor de vraag hoe wij op alle dagen van de week in leven en werken omgaan met onze behoeften. De notie van onze tijd van leven als een ons door God geschonken en gegunde tijd mag ons daarbij een richtwijzer zijn. Zij wijst ons de weg naar een samenleving voorbij de slavernij van productie en consumptie. Een samenleving waarin we niet jachtig en gejaagd aan elkaar voorbij leven, maar in gemeenschap en solidariteit elkaar de tijd van leven gunnen. … Amen Deze preek is onderdeel van de kerkdienst |