 |
|
| Preek 2e zondag van de herfst Gemeente van Jezus, De Geest van God zweefde boven de wateren. Die Geest is creatief. Die Geest schept. Ooit zag ik Rob van Reijn, de mimespeler, de schepping uitbeelden. Zo mooi. In hem zag ik God aan het werk, nadenken, proberend, steeds weer opnieuw, trial and error, proberen, falen en opnieuw proberen. In het Scheppingsverhaal lezen we dat God zegt: “Laat ons mensen maken naar ons beeld.” Wie is die ons? Ik vermoed dat een groot dichter, een wijze nadacht over het scheppingsverhaal en zich voorstelde dat God zich een hulp tegenover zich schiep: Vrouwe wijsheid. Die vrouw wijsheid adviseert God. Die wijsheid is Gods lieveling. Sprekend is ze aanwezig. Schitterend vertelt ze dat ze erbij was, vrouwe Sophia, Sofie. Zij was de getuige van Gods schepping, ze had er plezier in. Ze genoot als een kind van de zee. Ze vond vreugde in Gods aanwezigheid, vreugde in Gods hele aarde. Ze was blij met alle mensen. Dat verrast me, dat maakt mij blij. Vreugde in Gods hele aarde, blij met alle mensen, niemand uitgezonderd. Wat een vrolijk en verfrissend geluid. Zij komt in dit mooie Spreukenboek, boek van de wijsheid, aan het woord. “Luister, zonen en dochters”, zegt vrouwe Sofia, “luister naar mijn woorden. Vind jij mij, de wijsheid, dan vind je het leven. Maar als je mij de wijsheid voorbijloopt dan doe je jezelf veel kwaad. Wie mij haat, wie de wijsheid haat, bemint de dood. Sla mijn wijsheid niet in de wind.” Zij raakt me, vrouwe wijsheid. Ik maak me kwaad in deze dagen over zoveel onwijsheid, over zoveel verdachtmaking, haat en woede die gezaaid wordt. Ik ben bezorgd over de wijze waarop een hele wereldreligie, de islam, wordt verketterd, beledigd en gekwetst. Ik maak me kwaad en ik ben bezorgd, maar wat is wijsheid? Hoe kunnen we vandaag gaan in de sporen van Vrouwe Wijsheid? Hoe kunnen we blij zijn met alle mensen, vreugde vinden in Gods veelkleurige schepping? Hoe geven we dat vandaag vorm? Wat is rein en wat is onrein? Laten we die vraag even vasthouden en gaan naar dat korte verhaal in het Marcus-evangelie. Jezus heeft in Galilea een stevige discussie met de vertegenwoordigers van de orthodoxie in zijn tijd. Het gespreksthema is de vraag: wat is rein en wat is onrein? Wat is zuiver en wat is onzuiver? Het gaat er stevig aan toe. Een paar van Jezus’ leerlingen hadden met ‘onreine’, dat is met ongewassen handen, brood gegeten. Dat roept woede op bij een aantal mensen die recht in de leer zijn. Het staat toch in de wet van Mozes dat je niet met ongewassen handen brood mag eten. Jezus wordt woedend over dit formele gezeur. Niets van wat van buiten in een mens komt, maakt hem onrein, maar wat uit een mens komt maakt een mens onrein. In het binnenste van een mens wordt een moord beraamd, worden boze plannen bedacht. Binnen in een mens kunnen begeerte en jaloezie iemand opvreten. Als dat naar buiten komt, maakt dat een mens onrein. Zo spreekt Jezus. Daarna is Jezus het even zat, even weg naar het gebied van de volkeren, naar het land van de Filistijnen, Tyrus en Sidon. Vandaag zou je zeggen: Filistijnenland – Palestijnenland - Libanon. Jezus wil anoniem blijven. Even helemaal vrij. Maar dat lukt niet. Daar is een vrouw die een dochter heeft met een onreine geest. Dat is dubbelzinnig. Een vrouw uit de wereld van de volkeren, de gojim, de heidenen, komt naar Jezus. In zijn ogen is zij onrein: verkeerd geloof, verkeerde godsdienst, ook nog een vreemde vrouw, daar maak je geen woord aan vuil. Zij stoort zich niet aan Jezus’ normen en waarden. Zij valt voor hem neer, zij eert hem. Zij doet dat voor haar dochter die bezet wordt door een onzuivere geest. Vreemde vrouw Wie is die vrouw? Ze is een Griekse, een Grieks sprekende, in ieder geval geen joodse vrouw, een Syro-fenicische van geboorte. Afkomstig uit vijandig gebied. ‘Jezus, wilt u deze boze geest uit mijn dochter gooien? Werp die geest er alstublieft uit’, roept ze. Anders gezegd: ‘Maak haar rein, maak haar zuiver.’ Dat vraagt deze moeder. Weg met die onzuivere geest. De geest die haar dochter ziek maakt, verslaaft,vernedert, opvreet van binnen, stukmaakt. De geest die haar dochter doet denken dat ze niet mooi is, de geest die haar vermagert tot op het bot, de geest van jaloezie, de geest die haar verwart, aanzet tot haat, tot moord of tot zelfmoord. In één woord een onreine geest, een geest van destructie. ‘Jezus help. Gooi die geest uit mijn dochter, maak haar in godsnaam vrij.’ Eigen volk eerst Wat zegt Jezus? “Laat eerst de kinderen verzadigd worden, want het is n iet goed het brood van de kinderen te nemen en het aan de honden te gooien.” Anders gezegd: ‘Vrouw, jij en jouw dochter behoren tot de honden, tot de onreine beesten in mijn ogen. Het brood dat ik geef, is voor mijn eigen volk, voor de joden bestemd.’ Keiharde taal. Jezus behandelt haar honds. Dat lijkt mij voor die vrouw een reden om Jezus de rug toe te keren en nooit meer een woord aan hem vuil te maken. Ze hoeft zich niet voor hond te laten uitmaken. Ze loopt niet voor Jezus weg, ze heeft er van terug. Zij antwoordt: ‘Toch wel heer, de honden eten onder de tafel van de kruimels die de kinderen laten vallen.’ Iedereen kent dat beeld. Je hoeft maar even iets op de grond te laten vallen of de hond heeft het te pakken. Hij moet wel goed afgericht zijn om dat niet te doen. Jezus hoort haar, ziet haar, raakt onder de indruk en zegt: ‘Om dit woord, ga de boze geest is uitgegaan uit jouw dochter.’ Ik vind dit zo’n mooi verhaal. In dit korte verhaal zie ik Gods Geest in actie. Ik zie deze vrouw, deze gesluierde, als vrouwe wijsheid. Ze scheldt niet terug als ze door Jezus voor hond wordt uitgemaakt. Zij zoekt een opening, een uitweg in Jezus’ redenering. Ze heeft het leven van haar dochter voor ogen, ze weet dat Jezus leven gevende, reinigend kracht heeft en daar doet ze een beroep op. Ze trekt Jezus de grens van zijn ‘eigen volk eerst over’. Ze trekt, betrekt hem bij haar zorgen en maakt hem tot haar bondgenoot. Jezus, het gaat om het leven van alle mensen. Kies toch voor het leven van mijn dochter. Ik vermoed dat Jezus op dat moment in deze vrouw vrouwe wijsheid, vrouwe Sofia, heeft gezien. Als in een flits. Deze vreemde exotische vogel opent hem de ogen. Door deze vrouw gaat Jezus zien dat zijn opdracht niet beperkt is tot de grenzen van Israël, maar grensoverschrijdend is. De hele wereld komt in zicht. De hele ‘oikoumene’, de hele bewoonde aarde. Geen beginnen aan? Er is beginnen aan. Deze vrouw is geraakt door de geest van Wijsheid, de Geest van God. Dat heeft Jezus door en dat heeft grote gevolgen, ook in het evangelie. Als het vandaag gaat om de geest van God, gaat het om vrouwen en mannen die net zoals deze vrouw bedacht zijn op het leven van alle mensen. Geen onderscheid maken, de sfeer niet verontreinigen door te spreken over al of niet achterlijke godsdiensten, maar die op zoek gaan naar wat mensen verbindt, samenbindt. Zoals Rabbijn Soetendorp deze week. In een sfeer van grove woorden en beledigingen, waarin de koran verboden moet worden volgens Wilders en de Islam als achterlijk wordt neergezet, nodigt de rabbijn moslims in de Loofhut op het Loofhuttenfeest en worden Joden uitgenodigd op het Iftar, het feest ter ere van het einde van de ramadan, het einde van de vasten. Zo kan het ook. Het worden feesten van gastvrijheid en ontmoeting. Ontmoetingen kunnen mensen veranderen Door de ontmoeting met deze vrouw komt Jezus op andere gedachten. Daarin schuilt het geheim. Dat is wat onze samenleving op dit moment nodig heeft, grensoverschrijdende ontmoetingen. Mensen die het aandurven om zich in vreemd gezelschap te begeven. Ik zou Rabbijn Soetendorp graag met Geert Wilders in gesprek zien gaan. Een open gesprek. Ik zou Ehsan Jami graag met moslimjongeren een open gesprek zien aangaan. In zulke gesprekken – liefst wel geleid door een goede voorzitter – kunnen verwachting, teleurstelling en angst een plek krijgen. Een gesprek waarin niet gescoord hoeft te worden, maar waarin geluisterd wordt naar elkaar. Een gesprek waarin ook overeenstemming en onverwachte verbondenheid een kans kunnen krijgen. Misschien is dat allemaal niet zo spectaculair, maar door ontmoetingen kunnen mensen veranderen. ‘God verandert mensen’, heette ooit een EO-programma. Ik zou willen zeggen: ‘God verandert mensen door middel van ontmoetingen.’ In die ontmoeting flikkert Gods Geest op. De macht van extremisten Er zijn op dit moment extreme krachten aan het werk, noem het onreine geesten die onze wereld uit elkaar willen spelen, tegen elkaar opzetten. Soms denk ik dat Osama Bin Laden daar ergens in een grot in Afghanistan of Pakistan en Geert Wilders strijden voor een zelfde zaak: een keiharde confrontatie. Beiden liggen op ramkoers. Het is de weg van de minste weerstand. Hoe vind je in zo’n gepolariseerde situatie de Geest van God? Dat is een vraag om een gemeenschappelijk openstaan voor die Geest, een gebed om die Geest, die Geest van wijsheid: Kom Schepper Geest, gij vogel Gods. Daal neer waar gij wordt verwacht. Dat gebed hoort tot het hart van het pastoraat, ook van het samenlevingspastoraat. Onze tijd heeft mensen nodig die bruggen slaan en ontmoetingen organiseren. Een brug opblazen gaat sneller dan een brug bouwen. Overal zijn ze in de steden en in de dorpen, mensen en groepen die bruggen slaan. Mensen die de dialoog tussen godsdiensten organiseren, mensen die met elkaar proberen een bijdrage te leveren aan de opbouw van de samenleving. Die mensen zie ik als paradijsvogels. Vogels als beeld van Gods Geest Ik houd van het beeld van de vogel. De vogel komt onverwachts aangevlogen. Soms als ik – vlakbij Doesburg – door het landschap fiets is daar ineens een ooievaar of een groep prachtige ganzen, of zoals een tijdje geleden zomaar plotseling als uit het niets een schitterende zilverreiger. Daarin zie ik iets van Gods Geest die als een vogel komt aan gewaaid, zich nestelt, op een schouder van een mens gaat zitten (zoals bij deze vrouw), spreekt en fluit van vrede. Vogels zijn vrij en tegelijkertijd vogelvrij. Vogels vliegen grenzen over, storen zich niet aan de grenzen die mensen bedenken. Daarom zie ik veel in het beeld van Gods Geest als vogel. Prachtig en kwetsbaar. Laten we openstaan voor Gods Geest, laten we op de uitkijk staan vol verwachting. Waar mensen vol verwachting zijn, krijgt Gods Geest een kans. In de Naam van de barmhartige God, de Liefdevolle Jezus en de Scheppende Geest. Amen Deze preek is onderdeel van de kerkdienst |