Ik ben eruit. Na als ongelovig opgevoed persoon ìn een jaar tijd 50 kerken in Amsterdam te hebben bezocht, sta ik op het punt me in te schrijven.
Vaak heb ik gedoold, nog vaker ben ik na afloop van een dienst compleet gefrustreerd weggereden. Maar soms, soms werd ik geraakt. Door liederen, door een preek, de mensen. En in het algemeen was dit het meest het geval in een Protestantse kerk.

Vandaar dat ik naar de website protestantsamsterdam.nl surf om me in te schrijven. Ik verwacht pontificaal de link ‘lid worden’ of ‘inschrijven’ aan te treffen. En ja hoor, bij het onderdeel Contact staat keurig de optie ‘lid worden’ vermeld. Maar zodra ik daar op klik, staat er enkel: ‘Relatiebeheer’, gevolgd door contactgegevens en een invulformulier. Relatiebeheer? Ben ik terechtgekomen op een datingsite? De toekomstige date stelt in ieder geval geen kado’s in het verschiet. Geen gratis tijdschrift, advies, voordelen, of wat dan ook. Al snel haak ik af. Maar een dag later besef ik ineens dat ze waarschijnlijk de jaren ’70 term hebben gebruikt om hun klantenbestand aan te duiden.

Aarzelend keer ik terug en vul het formulier in. Een dag later volgt een reactie met welkomstbericht en inschrijfformulier. Waar ik gedoopt ben en waar ik belijdenis heb gedaan. De optie ‘niet van toepassing’ bestaat niet. Tot zover het warme welkom voor de voormalige nietsist. Deze potentiële relatie is overduidelijk erg kieskeurig. Het liefst zou ik voorlopig bekendstaan als zwerver: iemand die zich nog niet direct bindt aan een specifieke gemeente. Maar dat is niet toegestaan. Als je er nog niet uit bent wordt je toegewezen aan de dichtstbijzijnde gemeente.

Enigszins tegensputterend stuur ik het formulier retour. Het grote wachten begint. De date zal me toch niet in de kou laten staan? Na een maand raak ik gefrustreerd en huil uit bij een kerklid. Diens vader blijkt rampzalige inschrijfverhalen te verzamelen! Al decennia blijken er mensen te zijn geweest die op de proppen kwamen met de meest hilarische, ontluisterende en gekmakende verhalen. Decennia! En al die tijd verbetert er niks. Klaarblijkelijk wil de Protestantse kerk geen nieuwe leden omhelzen, laat staan uit een ongelovig nest.

Intussen zijn we zes weken verder zonder enig bericht. Ik geef ze nog zeven dagen om te reageren. Anders begint de zoektocht naar een geschikte kerk van voren af aan.

Update: De Remonstranten helpen me naar aanleiding van deze post een handje door direct te twitteren dat het bij hun heel eenvoudig te werk gaat. En inderdaad, op hun website hebben ze een keurige pagina aangemaakt met daarop alle informatie vermeld die je zou willen lezen. Een voorbeeld voor de Protestantse kerk.

Laatst nam ik een al jaren van de kerk gevrijwaarde vriend mee naar een kerkdienst. Tijdens het Avondmaal maakte hij de opmerking dat het veel efficiënter zou zijn wanneer alles van te voren geprepareerd zou zijn. Een klein pakketje met een stukje brood en een pipetje gevuld met wijn dat onder de stoel klaar ligt om te consumeren wanneer de dominee de zegen erover uitspreekt. De betekenis van het ritueel ging duidelijk langs hem heen.

Toch raakte hij een gevoelige snaar. Want de kritiek onder alle jongeren die ik het afgelopen jaar meenam naar een dienst met Avondmaalviering was eenduidig: “Op zich spreekt het me best aan, maar dat eten van dat brood duurt zo ontzettend lang! Ik ben dan alweer vergeten waar de preek over ging. Bovendien is de opgebouwde spanningsboog totaal verdwenen”. Dit zorgde ervoor dat ze niet snel terug wilden komen.

Het is niet zozeer dat ze de boodschap achter de viering niet snappen of niet mooi vinden. Het is de vorm die ze de das omdoet. Het ‘schaapachtig’ in de rij staan geeft ze meer het gevoel dat ze hun zonden moeten laten wegspoelen dan dat ze zich verbonden voelen met elkaar en met God.

Jongeren tegenwoordig willen zich betrokken voelen, ervaren dat ze ertoe doen, gekend worden. Voor hen gaat het Avondmaal pas leven wanneer ze net als Jezus en zijn discipelen echt gezamenlijk om een tafel zitten. Waar ze elkaar in de ogen kunnen kijken, ervaringen kunnen uitwisselen, contact kunnen maken. Binnen veel jongerenbewegingen in kerkgemeenschappen zie je al gebeuren dat ze elkaar opzoeken om in klein verband met elkaar te eten en zodoende het brood delen. Deze traditie zou naar buiten toe doorgetrokken moeten worden. Zoals sinds enkele jaren Nederlanders worden uitgenodigd om tijdens de Ramadan bij een islamitisch gezin te komen eten, zouden atheïsten, ietsisten en zwevers geïnviteerd kunnen worden aan te schuiven bij het Avondmaal. Om in een intieme setting te praten over zingevingvragen.

Overigens heeft de jonge generatie allang haar eigen alternatieve Avondmaal ontworpen. Momenteel is couchsurfing razend populair. Het internetplatform waar je aangeeft dat je jouw bank beschikbaar stelt voor toeristen die geen geld over hebben voor een hotel of simpelweg in contact willen komen met de plaatselijke bevolking. Onlangs is aan de website de mogelijkheid toegevoegd om couchsurfing-feesten te organiseren. Dit onderdeel is voornamelijk populair onder studenten (al dan niet uit het buitenland). Mensen komen bijeen in het aangewezen park, nemen eigen eten mee, delen die avond met elkaar verhalen en voedsel en gaan vervolgens weer hun eigen weg. Weliswaar ontbreekt bij deze manifestatie het sacrale aspect, maar het geeft wel aan dat het verlangen elkaar te vinden en met elkaar het leven te delen universeel is.

De kerk hoeft niet altijd met de tijdsgeest mee te gaan, maar met deze vormen kan ze een brug slaan naar de jongeren die de betekenis van het Avondmaal nog moeten aanleren.

Kerk gezocht
En ik maar denken dat de kerk op sterven na dood was. Tien jaar woonde ik al in Amsterdam en in al die tijd heb ik slechts één kerkdienst meegemaakt. Door de jaren heen woonde ik in de buurt van kerken waar bedrijfjes in zaten, die waren omgebouwd tot klimmuren of dienst deden als – al dan niet tijdelijk – theater. Dat er ergens nog daadwerkelijk diensten plaatsvonden kwam niet in me op. Een gigantische misvatting, want een jaar blijkt bij lange na niet genoeg om alle kerken te bezoeken. Onwetend als ik in het begin was, begon ik simpelweg kerken te bezoeken die ik op het web kon vinden of reeds bekend waren. In de tag cloud is duidelijk te zien dat op dit vlak de Protestantse kerken er gunstig vanaf zijn gekomen, zij zijn het meest bezocht. Op de tweede plaats staan de evangelische gemeenschappen, gevolgd door de Katholieken. Of dit ook de daadwerkelijke verdeling is in onze hoofdstad, durf ik niet te zeggen. Het geeft wel een indruk hoe het ervoor staat qua naamsbekendheid en vindbaarheid bij een leek zoals ik. Gaandeweg ben ik ook de bijzondere kerken gaan opzoeken en kreeg ik tips van derden om een zo breed mogelijk beeld te krijgen van het aanbod. Zo had ik nooit uit mezelf de mormonen of de christengemeenschap gevonden. Alsof ze expres een intern clubje willen blijven, zo onvindbaar zijn ze.

Verschillen
Zoals ik in het vorige stukje al schreef, leek het af en toe erop alsof ik met een totaal andere Godsdienst van doen had, zo groot waren de verschillen bij de twee meest uiteenlopende kerkdiensten. Wat dat betreft is het grappig te vermelden dat ik afgelopen zondag bij een soefidienst was alwaar de zes grootste wereldgodsdiensten bijeen waren om hun visie te geven op het onderwerp innerlijke vrede. Op basis daarvan zou je haast denken dat al deze religies waanzinnig veel op elkaar lijken. Ik weet het, ook na een jaar blijft deze leek soms blasfemisch tekeer gaan.
Daarentegen zijn de overeenkomsten duidelijk. Het Avondmaal natuurlijk, hoe je het ook krijgt toegediend, of de vorm die ervoor gekozen is. Het Onze Vader dat zo ongeveer overal anders uitgesproken wordt – wat bij een leek veel wrevel oplevert. Ken je het net uit je hoofd en wil je ermee pronken, val je ongelooflijk door de mand omdat ze daar vinden dat het waarachtiger is 16de eeuws Nederlands te gebruiken. En de gebeden die gelukkig meer van de dominee zelf afhangen.

Ouderwets
Maar dan nu de grote vraag: voelde ik me thuis bij de ‘ouderwetse’ gang van zaken? Vooropgesteld: het went vanzelf om vroeg op te staan. Edoch, er valt een onderscheid te maken tussen lekker vroeg en onnoemelijk vroeg. Dus vette pech voor de kerken die om half 10 of eerder beginnen. Zij zullen mij niet vaker zien. Mijn ideale tijdstip zou 16 uur zijn. Alle tijd om de zondagse bezigheden te verrichten en ruim voor het avondeten weer thuis.
Dan de vorm. Deze kan best nog wel een tijdje mee als je het mij vraagt. Mits professioneel uitgevoerd en met een juist gebruik van de mogelijkheden tot vernieuwing. Televisie en internet hebben de lat namelijk een flink stuk omhoog geschoven. Jongeren zijn dynamiek gewend; flamboyante en eloquente sprekers, mooi vertolkte liederen en een soepele doorloop. We zijn terdege in staat te beseffen dat niet overal Idols-winnaars en VARA-presentatoren op het podium kunnen staan, maar we verwachten wel kwaliteit. Dus een fatsoenlijke preek die aansluit bij onze belevingswereld, liederen met aansprekende teksten zonder onbegrijpelijke woorden. En nooit een integrale YouTube-clip afspelen tenzij er tussentijds op ingehaakt wordt of er publieksparticipatie is. Clipjes kunnen we immers thuis ook kijken.
In de komende weken zal ik meerdere stukjes plaatsen om nader in te gaan op de punten die voor verbetering vatbaar zijn.

De keuze
Op een gegeven moment werd het een sport van bekenden om me heen om te raden welke kerk bovenaan zou gaan eindigen. “Deze moet het toch zeker worden hè? Hij heeft immers de hoogste cijfers”. Zo is het niet helemaal gegaan. Uiteindelijk gaat het toch om sfeer die blijft hangen. Voel ik me er thuis, was de preek vermeldenswaardig? Een voorwaarde om ergens terug te blijven komen is voor mij toch wel of er een dynamische groep mensen is met een minimum aantal jongeren. Of ze een rol van betekenis in de buurt hebben op sociaal vlak, en of ze ook cultureel extra’s aanbieden zoals gespreksavonden met gastsprekers. Vooral het onderdeel jongeren blijkt problematisch. Jongeren zoeken elkaar graag op heb ik gemerkt, met als gevolg dat er enkelen als winnaar uit de bus komen. De andere twee aspecten worden wisselend ingevuld door de kerken. Vele hebben een dynamisch en gevarieerd aanbod wat betreft gespreksavonden en vervullen zodoende een mooie rol in de buurt. Maar slechts sporadisch ontwaarde ik anderzijds een rol van betekenis voor de minderbedeelden in de buurt. Wat dat betreft vond ik de Elthetokerk daar positief uitsteken omdat deze kerk een duidelijke rol van betekenis heeft in de directe omgeving. Met de gemeenschap die daar is opgebouwd worden mooie activiteiten bewerkstelligd. Kritisch als ik ben moet ik bekennen dat het toch niet de kerk van mijn keuze zal zijn omdat de kerk net iets te evangelisch is naar mijn smaak. Ik ben wat te aards misschien om daar wekelijks tegen te kunnen.

Welke kerk dan wel? Laat ik beginnen te stellen dat ik zes categorieën kerken ben tegengekomen.
1) De ouden van dagen. De club die het wel prettig vindt om in de oude vertrouwde stijl langzaam uit te sterven. Daaronder reken ik veel Katholieke kerken, maar ook bijvoorbeeld de Emmakerk of de Willem de Zwijgerkerk.
2) De Flower power zwevers. Gemeenschappen die hartstikke modern waren in de jaren ’60 door spirituele elementen aan de dienst toe te voegen, maar nu eveneens hopeloos gedateerd zijn. De Duif en de Apostolische gemeenschap zijn daar voorbeelden van.
3) De enge kerken, of de ‘wij weten hoe het echt zit’ clubjes. Zoals de Mormonen, de Christian city church, de Gereformeerde bond en de christengemeenschap.
4) De interne kerk. Iedereen voelt zich prettig in de eigen omgeving en dus zoek je elkaar op zondag op. Logisch dat mensen afkomstig uit andere landen hun eigen kerkjes opzoeken. Maar ook bij gemeenschappen als de gereformeerde Oosterparkkerk en de Doopsgezinden voelde ik me buitengesloten. Alsof ze wilden uitstralen dat ik er toch nooit echt bij zou gaan horen. Zo voelde het voor mij althans. Wie voor een dubbeltje (leek) geboren wordt, zal nooit een kwartje (geboren in een gegoede familie, gedoopt, belijdenis gedaan) worden.
5) De vrolijke kerk. Dan kom je inderdaad al gauw bij de evangelische kerk terecht. Het is vaak leuk om mee te maken hoor, en bij enkele diensten kwam ik er echt opgepept weer uit. Maar voor een regelmatige kerkgang hebben ze toch een te eenzijdige boodschap om mij week in week uit te kunnen blijven boeien. Het is wel de kerk waarvan het meeste te leren valt. Op muziekgebied en vooral op het terrein van presentatie. Het swingt en het onderhoudt. Geen wonder dat deze kerken op het moment als enige beweging groeien.
6) De open kerken. Daar waar mensen openlijk durven te twijfelen, er ruimte is voor andere geluiden en de mensen je open ontvangen. Gelukkig zijn er daar ook behoorlijk wat van. Oecumenische clubjes zoals de studentenecclesia en de nuuf, vrijzinnige protestanten zoals Kerk op IJburg, Westerkerk en de Keizersgrachtkerk, maar ook alternatieve bewegingen zoals Amsterdam 50 en de Oud-Katholieke kerk. Het zijn de groepen waar ik me het meeste thuis voel. Bij de een was de preek wat minder, bij de ander de muziek. Maar overal waren de mensen hoffelijk en in voor een andere mening.

Persoonlijk
“En ben je nu christen geworden?” De vraag der vragen na een kerkelijke jaargang. Geworden ben ik het niet, wel heb ik steeds meer bewondering gekregen voor de verhalen in de Bijbel, de betekenis voor de mensen duizenden jaren geleden en de blijvende waarde voor de moderne mens nu. Op de juiste manier gebracht, is de boodschap absoluut niet achterhaald. De kerk heeft echter heel veel moeite om dat over te brengen. Slechts weinig dominees beschikten over de gave om de brug te slaan naar het heden. En dan heb ik het alleen over de diensten zelf natuurlijk. Eer je mensen daar weet te krijgen, zal er ontiegelijk veel werk verricht moeten worden. Een hoop is afgebroken. Door Nietzsche, door de seksschandalen, evangelisten die het antwoord hebben zonder een vraag op de rationele wijze te kunnen beantwoorden. Maar toch is het mogelijk. Ik zie zelfs projecten opgezet worden die het verschil kunnen gaan maken. Volgende week zal ik met een eigen bijdrage komen om wat voorstellen te doen.
“Dus waarom zeg je dat je niet christen bent geworden ondanks bovenstaand antwoord”. ‘Het licht’ heb ik niet gezien, totaal nieuwe inzichten in het leven evenmin. Wel hebben bepaalde verhalen mij extra inzichten gegeven, een nieuwe blik. Daarom vind ik het waardevol regelmatig te blijven terugkeren naar de kerk. Niet alleen om passief te luisteren, maar ook om wat te kunnen betekenen voor de naasten in de buurt. Was ik dan altijd al christen misschien? Zo zou je het kunnen noemen. Een uiterst cynisch christen, nooit wars van vragen. Maar hé, is het christendom niet juist ontstaan omdat het vragen stelde over de religieuze gang van zaken?

Tot volgende week

En daar zijn we dan, tweeënvijftig weken na aanvang, ben ik onderweg naar de laatste kerkdienst in mijn zoektocht. Op een zaterdag nota bene! En de experts weten dan direct waar ik het over heb: de zevende-dags adventisten, die klaarblijkelijk op zondag beginnen te tellen. Of gewoon hun voetbalwedstrijd niet willen missen. Hoe dan ook, voor de jonge leek is het toch wel erg ongunstig. Want op zondag vroeg opstaan is een ding, maar op zaterdag – als je moet herstellen van een week loodzware arbeid – om half 9 je nest uit vergt wel heel veel van je medemens. Eigenlijk mag je wel spreken van een ondoenlijke situatie.

Ze stonden niet eens op mijn lijstje moet ik bekennen. Daar kwam verandering na mijn bezoek aan de Maarten Lutherkerk waar op een bordje stond dat de adventisten er kerken. Wanneer je in Google ‘zevende-dags adventisten’ intypt, krijg je in de eerste resultatenlijst niet de website van de club zelf te zien. Wel bevestigen de eerste vier sites dat er op dit adres inderdaad samenkomsten zijn van de zaterdagvereniging. Ja mensen, ik heb van andere kerken geleerd altijd te controleren of het wel klopt wat mij is vanuit hogere autoriteiten is toevertrouwd. En daar sta ik dan. 5 minuten voor tien, voor een potdichte deur! Het bordje hangt er nog steeds. Niks geen streep erdoor, omleidingsborden of juffrouwen met gele hesjes die me ergens anders heen leiden. Als het nou dierendag was kon ik me voorstellen dat de gemeenschap niet ter kerke zou gaan, maar waarom er nu geen dienst is? Dit is toch wel een hele wrange anticlimax van het onderzoek. Er worden vaak grapjes gemaakt over de dominee die over twintig jaar de deuren sluit na de laatste kerkdienst. Voor mij hebben ze het proces wat versneld. Het is zaterdag dus ik zou mijn speurtocht voort kunnen zetten in de moskee. Desondanks besluit ik weer naar huis te gaan.

Eenmaal thuisgekomen ontdek ik via Wikipedia dat de adventisten in werkelijkheid in Buitenveldert hun godshuis hebben staan. Nergens kan ik iets terugvinden over een eventuele verhuizing onlangs. Wel ontdek ik dat het genootschap is gesticht door een man die de vernieuwde komst van Jezus heeft voorspeld. Toen de komst uitbleef haakten veel mensen af. Onverstoorbaar ging de vaste kern gewoon door. Je kunt immers de datum verkeerd berekend hebben nietwaar? De club is heden ten dage hartstikke modern en heeft zelfs YouTube als uitlaatklep ontdekt. Daar staat echter een filmpje op die van zo’n ongekende saaiheid getuigt dat je welhaast gaat verlangen naar een Oeigoerese voetbalmatch. Alhoewel een complete marathon uitzien ook machtig interessant kan zijn in vergelijking met dit filmpje. Wat we zien is een man van middelbare leeftijd die een minuut nodig heeft zijn stoel te positioneren om vervolgens een onvoorstelbaar gezapige vergelijking te maken over een sappige perzik. Mocht je zelf niet de deur gesloten houden dan gaat ie zo wel vanzelf dicht.

En daar zijn we dan, de klus is volbracht. Op mijn lijstje staan bijna dertig kerkgemeentes in Amsterdam alleen al die nog niet bezocht zijn. Desalniettemin heb ik het gevoel een aardig beeld te hebben gekregen van de baaierd aan stromingen in het christendom. Soms had ik stiekem het gevoel dat iedere stroming zijn eigen God aanbad, maar dat is vloeken in de kerk. Nu is het tijd om te overdenken. En daarom kom ik volgende week nogmaals terug met mijn favoriete kerken, mijn ervaringen en voorstellen aan de kerk. Een ding kan ik al wel verklappen; jullie zijn nog niet van me af!

Gek eigenlijk, als je door dichte mist fietst zou je moeten denken dat je je aan de onderkant van de hemel bevindt. De wolken zijn simpelweg naar beneden gekomen om je als een lift langzaam omhoog te tillen. Maar met slechts twintig meter zicht voel ik me eerder aanwezig in een Dantesk voorgeborchte. De huizen aan de overkant van de weg zijn niet te zien. Misschien ben ik de kerk allang gepasseerd? Dan, vanuit het niets, doemt de grote toren van de Apostolische kerk voor me op. Gelukkig, er is licht aan het einde van de tunnel.

Noem me ouderwets, maar ik word er vrolijk van als een man, gestoken in driedelig pak met nette jas me voor de kerk opwacht en de deur voor me openhoudt terwijl hij me welkom heet. Ook in de gang word ik verwelkomd door mannen en vrouwen. Alhoewel ik in eerste instantie misgrijp vanwege mijn beslagen bril, schud ik driftig de naar me uitgestoken handen. Het is alsof de verloren zoon is teruggekeerd.

Eenmaal in de kerkzaal sta ik er weer alleen voor. Nergens een liturgie of liedboek te vinden. Dan maar bij anderen de kunst afkijken. En wat blijkt? In de achterwand zijn onopvallende schuiflades ingebouwd waarin de gezangboeken bewaard worden. Het 30-koppige koor bevindt zich aan de rechterzijde en is alvast begonnen met zingen. De overige aanwezigen bezetten de linkervleugel. Kennelijk is het gebruik dat zonen van koorleden naast hun vader zitten. Twee jongens kijken vanaf rechts wat beteuterd naar de overzijde alwaar leeftijdsgenoten aan de linkerkant al lachend bijpraten.

Als er vooraan de kerk op de deur geklopt wordt, staat iedereen als de wiedeweerga op, de voorganger heeft op deze wijze immers aangekondigd in aantocht te zijn. Gedurende de vijf minuten die het openingspraatje in beslag neemt blijft iedereen in het gelid staan. De voorganger staat onder een wereldbol waarin een fakkel te zien is die door een hand wordt vastgehouden. Erboven pronkt een schitterend orgel met koperen buizen. De voorganger doet de treurige mededeling dat een gemeentelid is overleden. Vervolgens poneert hij de retorische stelling dat het toch ook geen pretje is om, als je zo oud bent, mee te maken dat steeds meer vrienden je ontvallen. Het publiek antwoordt massaal met een luide ‘JA’. Ik schrik me een hoedje; oh god nee hè, ben ik in een sekte beland? Bij meerdere mededelingen – zoals dat het mistig is buiten – herhaalt dit ritueel zich. Mezelf wijsmakend dat het eigenlijk een enorme familie is die graag alles met elkaar deelt, probeer ik mijn onafhankelijke blik te herpakken. Dan krijgen we het signaal dat we mogen gaan zitten en begint het koor het eerste nummer te zingen.

Zo ongeveer alle liederen lijken heden ten dage geschreven en hebben veel weg van de nummers die Coot van Doesburgh onlangs schreef. Sommige zijn wel mooi, maar vele stijgen tekstueel niet boven de triviale liefdesliedjes uit, waardoor het op een gegeven moment wel erg veel van hetzelfde is. De melodieën compenseren dit vaak wel ten dele.

Een duidelijke lijn is niet echt te ontdekken in de dienst. De voorganger praat over het onderwerp van de dienst – in dit geval de rechten van kinderen – vraagt het koor een lied te zingen, om daarna de draad weer op te pakken. Via allerlei weetjes wordt het onderwerp nader toegelicht. Wist je bijvoorbeeld dat de kinderrechten pas in 1990 zijn opgesteld en dat slechts twee landen ze niet hebben geratificeerd? De Verenigde Staten omdat ze de doodstraf voor kinderen anders moesten schrappen, en Somalië. ‘Het laatste land is logisch, daar kunnen ze waarschijnlijk niet eens lezen en schrijven’. Een vreemde manier om het te verklaren als je het mij vraagt. Maar goed, dit soort slordigheden nagelaten, weet de voorganger mooie anekdotes op te lepelen om het verhaal kleur te geven. Zo staat hij stil bij de tekst van een Marco Borsatonummer over de oorlogsbeleving van kinderen en vertelt hij over zijn kleinkinderen die zelfs in de winter ijs krijgen na het spelen. Tussen neus en lippen door laat hij ook zich ook nog ontglippen dat hij ‘wel eens denkt, GVD, dat dit mij nou moest overkomen’. Aha, betrapt! Ook afgekorte scheldwoorden, blijven scheldwoorden. Zelf kan ik het hebben. Ik vind zelfs dat godsgetrouwe mensen de enigen zijn die in staat zijn de verdoemenis van de in hun ogen bestaande entiteit over zich af te roepen. Atheïsten kunnen goed beschouwd enkel zeggen ‘Niksverdomme’. Maar zelfs op dit vlak hebben ze hulp van de gelovigen nodig.

Waar waren we ook alweer gebleven? Oh ja, tegen het einde geeft de voorganger het woord aan twee andere mannen die vertellen dat we het hier inderdaad maar erg goed hebben. Een van hen maakt de toepasselijke opmerking dat de pessimist vanochtend dacht ‘hè, wat een pestmist’ en de optimist dacht ‘ het trekt wel op, die mist’. Vervolgens is het tijd voor het Avondmaal dat hier wordt aangekondigd als de rondgang. Vier mensen zijn aangesteld om een in wijn gedoopte hostie op de palm van je hand te leggen en wat wijze woorden uit te spreken. Tussen hen in staat een man met een collectehengel, maar niemand gooit er iets in dus het zal wel een ander Heilig doel dienen. Tenslotte houdt de voorganger een afrondingspraatje waarvoor iedereen weer is gaan staan. Hij heeft nog een laatste opmerking, maar daar kan hij in de gauwigheid niet op komen. Minutenlang blijven we trouw staan terwijl de man overpeinst wat het ook alweer was. Gelukkig fluistert iemand het uiteindelijk in en kunnen we gaan. Het koor zingt ons uit.

Liederen: 7. Goed verzorgd, maar erg veel van hetzelfde. Af en toe duiken verborgen pareltjes op. De mannelijke koorleden krijgen deze ochtend een stuk meer aandacht. Zij mogen voor het podium twee liederen ten gehore brengen. Ook de jongeren krijgen de kans twee nummers te zingen. Een voordeel is dat er regelmatig nieuwe liederen bijkomen. Nadeel daarvan is echter dat deze nog niet waren toegevoegd aan het liedboek.

Internet: 9. Nou ja zeg, een unicum op websitegebied. Overzichtelijk, heldere taal. Zo wil ik het vaker zien. Nu nog de sociale media opzoeken.

Preek: 6. Zoals gezegd is er geen echte preek, maar een lang verhaal met interrupties. Er komen vele interessante onderdelen aan bod. Maar al met al – de dienst duurt bijna anderhalf uur – was het behoorlijk langdradig waardoor het moeilijk was non-stop de aandacht erbij te houden. Met de juiste vaart erin zou het al een stuk aantrekkelijker worden en passen bij de hedendaagse wens om het geloof met elkaar te kunnen delen. Namelijk actuele zaken te bespreken en daar betekenis aan geven. Wat wel ontzettend tegenwerkt is dat de dienst al om half 10 begint! En met al die nette pakken en massaal antwoorden op de dominee voelt het behoorlijk incrowd aan. Bovendien wordt er regelmatig gerefereerd aan de wijze woorden van de Apostel. Apostel Paulus? Denk ik in het begin. Nee, ze hebben een opperleider die extra veel zeggingskracht heeft. Het zal vast extra binding geven in de grote familie, bij een leek komt het toch over als een paus/grootmoefti/ayatollah. En juist de gedachte aan deze patriarchale ‘overheersing’ laat het bij ons jeuken.

Dit weekend vertelde Jan Terlouw in NRC Handelsblad dat hij God ziet als een darwinistische noodzaak. Hoeveel atheïsme de jonge medemens zichzelf ook toedicht, de behoefte om iets bovennatuurlijks te ervaren blijft ongekend groot. Een vleugje van dat mystieke gevoel vinden velen in de kerk – de katholieke kerk met alle pracht en praal, dat snapt u. De mystieke grandeur spat er wat dat betreft vanaf wanneer je de Rooms-katholieke Krijtberg binnen komt lopen. Prachtig verlicht door de magnifieke glas-in-lood ramen, stralen de vele beelden je tegemoet. En als dan het koor begint te zingen, waan je je haast in de hemel.

Totdat de priester en diakenen binnen komen lopen. Zoals u weet ben ik zonder religie opgevoed. Wat ik meekreeg van de kerk, kwam door het medium film. Epische Kruisridderfilms om specifiek te zijn. Dus als de eerste diaken bij binnenkomst een stok met Jezus daarop hoog in de lucht houdt, denk ik slechts een ding: Heilige oorlog, alle moslims het land uit. Ja mensen, het christelijk beeld dat in de media geschetst wordt, laat verre van een positief beeld achter.

Hoewel in mijn dagdroom het bazuingeschal vanuit de hemel klinkt, valt het in werkelijkheid mee. De stok wordt bij het altaar neergezet, de diakenen gaan in bidhouding naast de dominee staan die de schuldbelijdenis verkondigt. Dit wordt gevolgd door lofgezang. Maar wat gebeurt er nu? Het koor zingt Latijn! Terwijl in de liturgie de tekst toch echt in de Nederlandse taal staat afgedrukt. Nu is mijn kennis van het Latijn een klein beetje ingezakt moet ik bekennen. Ik ga er voor het gemak maar van uit dat het een vertaling betreft. Bij het omslaan van de bladzijde in de liturgie na afloop, zie ik echter schuin gedrukt staan ‘of’, gevolgd door de Latijnse tekst die zojuist gezongen is. Een gelukje, het is volgens mij echt de vertaling. Maar dit ‘of’-systeem gaat de hele liturgie door. Soms moeten we zelfs kiezen uit drie teksten. We kunnen door alle opties dan ook spreken van een waar boekwerk. Het is de kunst op tijd de juiste keuze te vinden. Nog zo opmerkelijk: het eucharistisch gebed dat wordt opgesomd staat letterlijk afgedrukt – a een hele pagina. Maar het antwoord dat het publiek moet geven op de afsluitende zin ‘verkondigen wij het mysterie van het geloof’, staat juist niet afgedrukt en blijft voor de leek dus daadwerkelijk een mysterie. Afgezien daarvan volgt deze Jezuïeten-dienst een standaard RK-verloop, met als verschil dus dat alle liederen in het Latijn gezongen worden. Opmerkelijk is het toch wel te noemen dat vlak voor de preek vanuit het niets een nieuwe priester(?) het strijdtoneel betreedt en vanaf papier de verkondiging voorleest. Om vervolgens weer net zo snel te vertrekken. Het moet de last minute-dominee zijn geweest, om goddelijke interventies op te vangen.

Hoe dan ook. Het is vlak voor advent de laatste normale week van het jaar. Dat betekent echter niet dat we dan maar ook in die periode een normaal leven moeten leiden. We hebben van God de hoeveelheid talent gekregen waar we mee kunnen omgaan. En die moeten we niet verkwanselen. Zoals gebruikelijk bij de katholieken is de preek kort en eenvoudig. Het draait hier om de vorm. Wat dat betreft kun je hier uitstekend terecht. De dienst eindigt met een fenomenaal stukje orgelmuziek. Maar terwijl ik nog zit te genieten van de slottonen, schuift een vrouw al naast me aan voor de volgende dienst. Met 4 diensten per zondag kunnen we met recht spreken van een heuse kerkfabriek.

Liederen: 8. Het is genieten geblazen. Alleen voor de muziek al zou je de kerk ten minste eens per jaar willen bezoeken. De vraag die daarop volgt: geven ze ook Latijncursussen? Jawel, dat doen ze!

Internet: 8. Een goed verzorgde website. Voor een leek is het wel moeilijk kiezen tussen de vier soorten diensten op zondag. Is de hoofddienst nou de Hoogmis met gemend koor ‘Jubilate Deo’, de Latijnse Hoogmis met gregoriaans koor ‘Schola Cantorum’, de Eucharistieviering zonder zang of de
Eucharistieviering met samenzang? Het verschil tussen alle opties wordt niet toegelicht.

Preek: 7. Ze zit theologisch best aardig in elkaar, maar is niet van hoogstaand niveau. Eerst wordt vermeld wat de Paus schreef aan het pasgeboren zeven miljardste kind op de aardbol. Dat ie speciaal is en dat het de Paus spijt dat de mens er tot nu toe zo’n zondig zooitje van heeft gemaakt. Vervolgens krijgen we te horen dat wijzelf ook talent hebben die we ten uitvoer moeten brengen omdat we daarmee God eren. Ook voor de leek is de toon juist, echter niet zeer pakkend.

Taize is al jaren de hippe stroming onder voornamelijk jongeren. Als een soort religieuze Lowlands trekken tieners eropuit om een week lang met hun tentje te bivakkeren op het terrein van de Franse kloosterorde. Naar het schijnt zijn er tijdens de drukste week van het jaar wel 6000 mensen aanwezig om samen te zingen, te bidden, te mediteren, Bijbellezingen en workshops te volgen. Het gaat dan ook om het totaalplaatje van alle opgedane ervaringen die ertoe bijdragen dat het aanslaat. Zodanig dat er terug in Nederland behoefte naar meer ontstaat. Om de leemte op te vullen hebben enkele dames van Amsterdam PACT besloten, maandelijks een taizeviering te organiseren in de Nassaukerk.

Vanavond ben ik aanwezig bij de allereerste viering. De try-out. En dus vraag ik u mijn kritiek met een korreltje zout te nemen. Het zal alleen maar beter worden, zo is mij plechtig beloofd. Donderdagavond, zeven uur stipt, loop ik de kerk binnen. De vierkante ruimte met de halfronde houten koepel is dankzij tientallen kaarsen prachtig uitgelicht. Zoals het een ware taizeviering betaamt is het altaar versierd met oranje doeken wat het geheel een extra warme uitstraling geeft. De voorbereidingen zijn nog in volle gang. Zo repeteert de band nog volop en zijn vele waxinelichtjes nog in gestolde toestand. Een half uur later dan gepland kan het gesprek voorafgaand aan de dienst beginnen. Het is natuurlijk onmogelijk om de sensatie van een volle week aan zingeving in twee uur tijd te beleven, maar het is wel een goede zet om in een groepje over het thema van de viering te praten, daar in de dienst zelf de preek ontbreekt. Aan een langwerpige houten campingtafel luisteren 15 personen naar de groepsleider die de discussie opent. ‘Kan een mens onvoorwaardelijk liefhebben?’. Er komt een mooi gesprek op gang waarbij enkelen hun ziel bloot leggen. Al gauw vindt het onderhoud zich voornamelijk aan de rechterzijde van de tafel plaats. De door de opstelling gecreëerde afstand en het gebrek aan oogcontact zorgen ervoor dat de linkerkant zich geen onderdeel voelt van de conversatie, zo lijkt het. De openhartigheid van de sprekers dragen er daarentegen wel aan bij dat een persoon zich zo gesterkt voelt door de uitgesproken woorden dat ze een zeer intiem verhaal vertelt over haar jeugd en haar strubbelingen met de onvoorwaardelijke liefde. Een halfuur blijkt dan te kort voor een gesprek als deze. Intussen zijn namelijk een dozijn andere mensen de kerk binnengelopen voor het bijwonen van de dienst. Vijf minuten later dan de bedoeling is, wordt de samenspraak abrupt beëindigd.

En dan begint de viering met het aansteken van de grote kaars. De driekoppige band begint met spelen. Taizeliederen staan bekend om hun eenvoud. Een nummer bestaat uit slechts enkele regels tekst die als een mantra 5 of 6 keer herhaald worden. De kracht van de repetitie moet ertoe bijdragen dat de boodschap steeds dieper tot je doordringt. MAAR. Het openingslied is bijvoorbeeld in het Frans. En vergeeft u mijn Duits, maar daar snap ik geen zak van! ‘Jesus le Christ lumiere’, is de openingszin. Vooruit, daar kan ik wel kaas van maken. Maar dan: ‘ne laisse pas me te nebres me parler’, ik heb er al snel tabak van en weiger nog langer mee te zingen. Het tweede lied is eveneens in de Franse taal. Verder volgen er twee Duitse nummers, twee Latijnse, 1 Nederlandse en 1 Engelse. Helaas geen begeleidende vertaling in de liturgie voor de ‘vreemde’ talen. Het schept bij mij een distantie tot de boodschap die zou moeten ontspruiten uit de teksten.

In wezen is een taizeviering an sich een dienst voor vergevorderden. Er wordt gezongen en voorgelezen uit de Bijbel. Geen expliciet aanwezige voorganger die de boel aan elkaar praat of uitleg geeft over de handelingen. Het ene onderdeel volgt simpelweg de andere op. Dat is op zichzelf geen onoverkomelijk probleem. Het kost niet zoveel moeite te deduceren wat de betekenis is van het Kyriegebed afgaande op de woorden die worden uitgesproken. Wel is het zonde dat de dame die deze gebeden opzegt, dit onversterkt doet. Bij een dienst in deze vorm zijn de woorden die wel uitgesproken worden essentieel. Helaas zijn nu veel zinnen amper of niet te verstaan. Achteraf kreeg ik echter te horen dat de microfoon stuk was. Dus dat zal de volgende keer vast beter gaan.

De viering eindigt met het nummer ‘Jesus remember me when you come into your kingdom’. Dan komt bij mij weer de cynische atheïst naar voren. Was het thema niet onvoorwaardelijke liefde? Is het dan niet contradictoir te bedelen dat hij aan me denkt? Bovendien; hij is is toch al in het Koninkrijk? Ik vrees nog een jaartje catechisatie nodig te hebben – of simpelweg een weekje Taize.

Drie kwartier na aanvang is de dienst alweer voorbij. We krijgen een kaars mee ter begeleiding naar de koffieruimte. Het romantische effect wordt evenwel teniet gedaan door het felle tl-licht waarop iedereen besluit ze maar zo snel mogelijk uit te blazen. Een jongen vertelt dat hij in Taize is geweest en het pas mooi is gaan vinden toen hij weer thuis was. Daar kan ik me wel in vinden. Pas onderweg naar huis voel ik me rustig worden. Alhoewel lang niet alle teksten tot me zijn doorgedrongen, komen de kalmerende melodieën weer in me op. De kalmte creëert ruimte om na te denken over wat gezegd is en wat mijn gedachten waren bij onvoorwaardelijke liefde gedurende het gesprek. Het is goed voor te stellen dat de vorm het beste tot je doordringt gedurende een volle week. Maar de manier waarop het hier wordt toegepast kan, mits de kinderziekten er uitgehaald worden, eveneens aanslaan bij een grote groep mensen. Mensen die op zoek zijn naar rust en overweging zonder een dominee die je wel eens komt vertellen hoe het allemaal zit. Kanttekening is wel dat er een andere vorm gezocht moet worden voor het gesprek vooraf die naar mijn mening essentieel is om de boodschap over te laten komen.

Liederen: 6. De composities zijn simpel edoch stijlvol en werken bezwerend. Ze zouden je mee kunnen sleuren naar een ander niveau. Nu worden ze echter nogal vlak gebracht door de drie muzikanten. Op YouTube clips hoor ik de Taizebroeders het na iedere herhaling iets krachtiger zingen. Een extra persoon erbij die inzet, een instrument dat erbij komt, of wat harder gaat spelen. Dat ontbreekt hier allemaal, het kabbelt maar voort. Een van de bandleden speelt op een akoestische gitaar, maar je hoort enkel af en toe zijn vingertoppen over de snaren glijden. Hij speelt te zacht om op gelijkwaardig niveau te komen met de fluitist en pianist.

Internet: 4. Moeilijk te bepalen. Er is een persbericht uitgegaan namens de Nassaukerk en PKN Amsterdam, maar er is geen aparte website voor het project. Er is wel een Taize-site voor Nederland, daar staat het evenement echter niet aangekondigd.

Preek: 6. Zoals gezegd doen ze daar niet aan in de dienst. Het draait om de eenvoud van de liederen en van de Bijbellezing. Afgezien van het volume, wordt de tekst nogal hakkelend voorgelezen. Om de zinnen goed tot je door te laten dringen, dienen ze op poëtische wijze vloeiend voorgedragen te worden. Nu ben ik te zeer bezig de zinnen recht te breien in mijn hoofd wanneer tijdens het voorlezen bijvoorbeeld een komma verkeerd geplaatst wordt. Het stiltemoment duurt voor mijn gevoel wel acht minuten. Na vier minuten was zo’n beetje iedereen al wel ontwaakt uit de meditatie.
Nogmaals, het was de allereerste dienst die werd georganiseerd. Vol verwachting kijk ik uit naar een van de volgende edities.

Regelmatig is het me overkomen. Dat vreemde voorgevoel dat ik voor een dichte deur zou komen te staan. Bij gebrek aan bezoekers, of vanwege een zieke dominee, of door het ontbreken van de oppasjuf. En nu is het dan eindelijk zover. Tien voor half elf sta ik voor een potdichte kerk. Nergens een briefje dat de dienst afgelast of verplaatst is. Enkel een vlag om reclame te maken voor een expositie. Nergens een spoortje van de beoogde Duif gemeenschap. Zou het moment dan toch zijn aangebroken? Het einde der tijden, waarbij alle christenen zijn opgestraald? En ik dacht al bijna te zijn doorgedrongen tot de gelukkigen. Wat te doen? Met Google maps precisie probeer ik de dichtstbijzijnde nog niet bezochte kerk op te sporen. Terwijl ik in gedachten al in Amsterdam-West ben, zie ik vanuit mijn ooghoek ineens de Amstelkerk. De houten kerk associeerde ik altijd enkel met het aldaar gevestigde pannenkoekenrestaurant, maar ook via een andere deur zie ik iemand naar binnen glippen. Toch maar even kijken dan. En ja hoor! Hier zitten mensen keurig op stoeltjes te wachten.

Enkele mensen houden een liturgie vast. Echter niemand bij de deur en niks op de foldertafel. Wanhopig begin ik een rondje te lopen. Vanachter een grote pilaar komt ineens een mevrouw tevoorschijn met een dik pak papier in d’r handen. Verrek, op de liturgie staat dat de Duif-gemeente hier haar dienst houdt, terwijl op de voordeur nog stond dat de Amstelgemeente hier kerkt. Alhoewel de verwarring compleet is, ga ik met een gerust gevoel zitten.

Vandaag is het de dag van de stilte. Nodeloos om te zeggen dat het thema stilte is; in de liturgie omschreven als ‘De wind ging liggen en het water kwam tot rust’. Een verwijzing naar Lucas 8:24 die later ook voorgelezen zal worden. Begonnen wordt er echter met een tekst van de Perzische filosoof Rumi. Het lied van de karavaan. Dat gaat over God die er voor je is, ook al heb je duizenden keren gezondigd. De overige liederen gaan eveneens eerder over de mens die op zoek is naar God of vice versa, dan dat ze over stilte gaan. Maar misschien wil de pastor duidelijk maken dat er een connectie bestaat tussen de twee? Eerst zal er gemediteerd worden. Een dame luidt de stilte in en roept van die typische meditatiewoorden. “Laat het gaan, laat het vallen, laat het los”. Net als op ben gestegen, zegt de dame plotsklaps “adem langzaam in”. Was ik potverdrie net begonnen met uitademen! Spontaan begin ik te hyperventileren om in hetzelfde ritme te geraken. Na net weer te zijn opgestegen, zegt de mevrouw ineens “voel de connectie met de grond via je benen”. Waarop hoorbaar de halve zaal de voeten optilt en weer neer laat ploffen. Gelukkig duurt de meditatie niet al te lang en begint de gitarist het gedicht van Rumi te zingen. Vervolgens zingt het 9-koppige koor het lied Die mij droeg op adelaarsvleugels van Huub Oosterhuis. Net als bij alle andere liederen zingt het publiek niet, of binnensmonds mee.

En dan volgt de geloofsbelijdenis. Aan de mensen zie je al dat het wat zweverige types zijn die overal hun inspiratie vandaan halen. Dit beeld wordt bevestigd in de belijdenis en het daaropvolgende tafelgebed. God blijkt in ons zelf te zitten, waar hij wacht tot wij hem gevonden hebben. Op zich is de boodschap mooi, maar de teksten zijn zo esoterisch dat ik er weinig binding mee heb. Bij het ophalen van het brood wordt er ook al iets eigenzinnig bij gezegd. In plaats van het gebruikelijke “de vrede van Christus”, krijgen we te horen: “vind de stilte”. Dit wordt door een oude man achter me beantwoord met een hele luide “WATBLIEF?!”

De preek zou ik eerder een aanreiking noemen. Fragmentarisch worden allerlei voorbeelden genoemd waar stilte een rol in speelt. De uitspraak ‘Ik denk dus ik ben’ – die de voorganger aan Immanuel Kant toedicht, oeps – wordt nu geïnterpreteerd als ‘Ik doe dus ik ben’. Oftewel: we hebben het te druk om aan stilte toe te komen. En door de stilte op te zoeken, kom je tot jezelf. Dit wordt verduidelijkt door alle besproken onderdelen aan te stippen. Het blijft overal echter bij aanstippen, nooit wordt een van de onderdelen uitvoerig – of krachtig – besproken. Uiteindelijk moet je dus zelf uitzoeken hoe de stilte gevonden kan worden. Dat geeft niks, want we hebben genoeg aanreikingspunten gekregen om mee aan de slag te gaan. En misschien is dat maar beter ook want de meditatiesessie was overduidelijk in deze vorm niks voor mij.

Aan het einde van de dienst worden we uitgenodigd om deel te nemen aan een stiltetocht door de stad. Dat klinkt leuk, maar eerst wordt er geluncht in de P.C. Hooftstraat. Pardon? Zelfs op mijn verjaardag ben ik financieel nog niet in staat daar te lunchen. Een kerk voor de jetset, vandaar het zweverige randje. Maar wel voor een inmiddels oude generatie. Ik ben benieuwd of de jonge generatie binnen de doelgroep deze vorm eveneens ziet zitten.

Liederen: 8. Het lijkt wel het beste van Huub Oosterhuis. Stuk voor stuk ontroeren ze me. Zelfs meegebrachte atheïsten en ietsisten waren geraakt door de teksten. Het koor brengt ze ook mooi. De gitarist heeft een goede stem en speelt zijn partijen vakkundig.

Internet: 5. Zeer ouderwets en bijzonder lelijk. Daarentegen is alle benodigde informatie te vinden. Achteraf zijn alle teksten uit de dienst terug te lezen.

Preek: 7. De aanreiking is gevuld met vele passende voorbeelden. Vooral jammer vind ik het dat er nauwelijks wordt ingegaan op de voorgedragen Bijbelpassage. We leren dat Jezus kalm bleef en de andere mannen aanstuurde, maar ik had graag wat langer bij het verhaal stil gestaan.

Wat me inmiddels duidelijk is geworden is dat het woord ‘gereformeerd’ nog niks zegt over het soort kerk. Er is welhaast een groter verschil tussen de Gereformeerde Bond en de Nederlands Gereformeerde kerk dan tussen de Rooms-Katholieke kerk en de Hervormde kerk. Zoveel is mij duidelijk geworden na het bezoek van deze zondag.

De nasleep van de eerste nachtvorst van het jaar dringt zelfs onder mijn handschoenen door terwijl ik ploeter om op tijd bij de RAI te komen, alwaar op loopafstand de Maarten Lutherkerk ruimte biedt aan ten minste drie kerkverenigingen. Doelwit was de NGK, maar ik raak in verwarring wanneer er aan de zijkant enkele Filippijnen met liturgieën mij staan op te wachten. Voor de hoofdingang staat niemand. In de benedenzaal blijkt er een dienst voor de Filippijnse diaspora plaats te vinden. Alhoewel ik even twijfel daar dan maar naartoe te gaan, word ik, door mijn halsstarrigheid om te volharden in het originele plan, getrokken naar de hoofdingang. Daar staan twee mensen wel degelijk verstopt achter het hoekje te wachten op volk. Zonder mij iets aan te reiken wensen me een gezegende dienst toe. Ik ben dan wel een leek wat betreft deze beweging, inmiddels ken ik toch wel de kneepjes van het vak en weet zelfstandig het liedboek te vinden alvorens ik plaatsneem. Net op tijd en nog eerder dan de pianist die dertig seconden voor aanvang binnen komt stormen en met de rugzak nog om klokslag tien uur het eerste nummer weet in te zetten.

De kerk is er een van de verwachting. Zo ‘hopen’ ze een bepaalde dominee te verwelkomen voor de middagdienst en voor de dienst van volgende week, en ‘willen’ ze het eerstvolgende nummer zingen, en ‘wachten’ ze tot God ze zegent.

De dominee is duidelijk in de Here. Driekwart van de spreektijd heeft hij zijn ogen gesloten. Daarbij richt hij vaak het hoofd omhoog en houdt halverwege de zin op met praten. Alsof hij zich even zielsgelukkig in de hemel waant. Om na twintig seconden weer verder te praten. Soms is hij dan zo gedesoriënteerd dat hij per ongeluk met zijn zwaaiende handen tegen de microfoon aanstoot. Of wij tijdens de regel in het lied over onze zonden “daadwerkelijk daar aan gedacht hebben? Dat wij zondig zijn? Ja? Mooi; dan kunnen we door.” De vraag voelt verwarrend aan in verhouding tot de rest van de boodschap. Die lijkt meer uit te gaan van het positieve in de mens. Thema van de preek is de vredesboodschap. We worden opgeroepen onze vijanden te zegenen. Om de boodschap over te brengen krijgen we voorbeelden te horen van Christen 1 en Christen 2. Christen 1: een man die een woeste buurman heeft. Niet te sussen valt de ruzie en dus bidt christen 1 voor hem. Christen 2: een vrouw waarvan de buurvrouw haar niet wil teruggroeten. Voordat we te horen krijgen hoe de verhalen aflopen, zal de dominee eerst nader ingaan op de voorgelezen Bijbelpassages. We raken in een vicieuze cirkel van haat wanneer we onze vijand net zo benaderen als hij ons. De huwelijkscatechese van de NGK wordt daarbij aangehaald. Je hebt neushoorns – direct in de aanval – en je hebt egels – die in zichzelf gekeerd zijn. En dus moeten we onze ongenoegens bij God leggen en ons concentreren op het zegenen van de vijand. Alhoewel de dominee wel de retorische vraag weet te stellen of je niet woede kunt vertonen die nut heeft, weet hij daar geen passend antwoord op te vinden. Geen voetnoot dat Jezus ook regelmatig boos werd of iets in die richting. Jammer. De voorgelezen Bijbelpassages zelf bieden daarentegen veel stof tot nadenken. Na afloop praten nog veel mensen er over na tijdens de koffie.

De preek eindigt met de afloop van de situatie van Christen 1 en 2. Met de buurman werd Christen 1 nooit echt vrienden, maar ze hadden niet meer het gevoel te moeten verhuizen. Christen 2 kreeg langzamerhand steeds vaker een groet terug. Niet echt voorbeelden waarvan je uit je dak gaat, om het zacht uit te drukken. Er wordt afgesloten met een lied. Vooraf luidt de opdracht dat we dit moeten proberen te zingen met onze vijand in gedachten. Die tijd gebruik ik om vast te stellen wie dat moet zijn.

De eerste vrouw die mij na de dienst aanspreekt, vermeldt als eerste dat deze kerk enkel gastdominees heeft en dat deze van wisselende kwaliteit zijn. Een verwijzing naar vandaag? Hoe dan ook. De sfeer voelt op zich goed, de aanwezige mensen blijken vrijzinnig te zijn, evenals de boodschap om voor anderen te zorgen en Jezus te leren kennen. Desondanks vrees ik dat de beweging geen lang leven meer beschoren zal zijn vanwege de – weliswaar in de jaren ’50 vast vernieuwende – nog altijd oubollige vorm.

Liederen: 4. Er staat een prachtig orgel opgesteld aan de achterkant van de kerk. Dit blijft ongebruikt. Enkel een pianist begeleidt op niet al te melodische wijze.

Internet: 7. ‘U bent beland op de website van..’. Pardon? Alsof ik er per ongeluk verzeild ben geraakt, een vergissing. Nee hoor, moedwillig bezoek ik de site om te achterhalen waar ze kerken en waar ze voor staan. Behoorlijk ouderwets, maar desondanks keurig verzorgd.

Preek: 5. In wezen komt het erop neer dat de Bijbelpassages vier keer herhaald worden. De daaromheen verweven verhaaltjes geven weinig toevoeging aan de boodschap. In de inleiding schetst de predikant het beeld van Jesaja die compleet overrompeld wordt door het aanschouwen van een gedeelte van God in de hemel. De manier waarop het verhaal gebracht wordt, verraadt veel van de manier waarop de Nederlandse Gereformeerde kerk denkt. Dit is weliswaar een fraai beeld, maar eveneens zeer binnenkerkelijk.

Voor de dienst in de Keizersgrachtkerk waarin ik liturg was, stond een vrouwelijke gastpastoor op de agenda. Bij haar thuis kwamen we voor het eerst samen in voorbereiding naar de dienst zelf. In een typisch Amsterdams pand, liep ik de nauwe trappen op. Bovenaan stond een enorme vrouw. Groter dan ikzelf en door het hoogteverschil en het valse licht, leek ze haast een reus. Vol ontzag beklom ik de laatste treden en begon onbewust in gedachten het nummer Wat zijn de vrouwen groot van Jeroen van Merwijk te zingen.

Eenmaal boven zag ik in beter licht een vriendelijke jonge blonde dame gehuld in een zomerse jurk. Petra Kerssies, 37 jaar, een brok levendigheid. Samen met een andere krachtige dame, bespraken we onze ambigue gevoelens jegens de kerk. Petra vertelde openhartig waar haar pijnpunten lagen. De kerk is een instituut dat gevuld is met rijke tradities, maar te log om adequaat te reageren op de ontwikkelingen in de samenleving.

Zelf liet ze het niet bij kritiek, maar ondernam ze initiatieven die een handreiking konden bieden. Zo was ze bezig mensen die trouwplannen hadden, te enthousiasmeren het huwelijk in de kerk te laten voltrekken. Naar mijn mening een gedachtegang die past bij de ontwikkelingen onder de jonge generatie. Jongeren beginnen weer te verlangen naar vastigheid, komend uit een gezin alwaar de ouders veeleer een vriend wilden zijn dan een opvoeder. Naar ware liefde, na te zijn opgegroeid in een gebroken gezin. En naar het trouwen in een kerk omdat deze traditie nog altijd staat voor de bezegeling van de ware liefde. Wat Petra heel goed inzag was dat je ze daarvoor niet een catechisatie moet opdringen. Net als in het geloof staat in het huwelijk de liefde voorop.

De liefde, het was ook haar voornaamste hulpmiddel in haar omgang met het christendom. De dienst die wij voorbereidden had als thema Twijfel. Het eerste dat bij haar opkwam was een gedicht van Gerard Reve

“Eigenlijk geloof ik niets,
en twijfel ik aan alles, zelfs aan U.
Maar soms, wanneer ik denk dat Gij waarachtig leeft,
dan denk ik, dat Gij Liefde zijt, en eenzaam,
en dat, in zelfde wanhoop, Gij mij zoekt,
zoals ik U.”

Afgelopen week overleed Petra door een verkeersongeluk. Helaas zal de kerk veel te vroeg afscheid moeten nemen van een vrouw die al twijfelend bezig was met de toekomst van de kerk. Ik hoop dat na haar vreselijke verlies, de liefde die ze uitstraalde, door zal werken in anderen.