Komt een leek in de kerk

10 uur ‘s ochtends Amsterdam-Noord voor de ingang van de Koptische kerk: “Wat komt u hier doen?”. Een kleine brede man kijkt mij met grote ogen aan.
- “Ik wil graag een dienst bezoeken”. De ogen groeien tot het formaat theeschoteltjes. Ondertussen stappen Egyptische mensen naar binnen. “Dan moet u even naar de zijkant van de kerk lopen.”

Ik loop de kerk om en tref twee zwaargewichten voor een deur. Of ik de dienst mag bezoeken. Expres vermeld ik er niet bij dat ik van te voren hartelijk door de Vader (zo noemen ze de dominee hier) ben uitgenodigd nadat ik per e-mail vroeg hoe laat de dienst begon. Een van de twee vraagt of ik van het CDA ben. (twee representanten blijken ter steunbetuiging aanwezig te zijn) Pas nadat ik verteld heb dat ik ook wel eens een Russisch-orthodoxe dienst bezoek, krijg ik toestemming en samen lopen we terug naar de voorkant van de kerk. We passeren dezelfde man en ik word naar een plek achterin aan de zijkant van de kerk geleid. Vele ogen volgen me even, maar al gauw richten ze zich weer op de dienst die inmiddels al enige tijd bezig is.

De kerk biedt plaats aan zo’n 300 mensen en staat bomvol. Alle dames bevinden zich aan de rechterkant, nagenoeg allen getooid met een licht gewaad over hun haren. Bij velen is op de achterkant een opdruk te zien van de maagd Maria. Links staan alle mannen, veelal wat ouder, maar er zijn toch ook redelijk wat jonge mannen te bespeuren. En onmiskenbaar staan de twee jonge CDA-mannen vooraan, gekleed in hun zondagse bible-belt pak. Voor me houdt een man een baby vast die al kwijlend verschillende mensen lachend aanwijst. De zondaars?

Enigzins overweldigd door de pracht van de kerk, met de schitterende iconen en de weem van wierook, verplaatst ook mijn blik zich langzaam naar het altaar. Aldaar worden afwisselend liederen gezongen en teksten voorgedragen door de Vader en de diaken. Dit gebeurt zowel in het Koptisch als in het Nederlands. Tegelijkertijd wordt op een wit scherm de geciteerde teksten in beide talen geprojecteerd. Alles gebeurt achter een deels niet zichtbare ruimte, zoals een theaterdecor waarbij er zich veel achter de coulissen voltrekt. Boven het ‘decor’ staat de tekst ‘De poort des hemels’.
Op gezette tijden wordt er door de mensen een kruisje geslagen, of wordt de rechterhand aan beide kanten gekust. Regelmatig gaan de mensen na de recitatie van een lied of Bijbelgedeelte even zitten om te bidden. Ik volg trouw.

De laatste regel van een bepaalde tekst luidt geparafraseerd ‘geef de vredesgroet aan je buren’. Snel kijk ik bij mijn buren hoe die dan wel niet gaat. Als een Chinees vouw je je handen samen en steekt ze naar je buren uit. Vervolgens raak je elkaars handpalmen aan en zeg je wat. Waarschijnlijk net zoiets als wat ik bij eerdere avondmaals heb meegemaakt: ‘De vrede van Jezus’ Niemand kijkt echter mijn kant op en ik sta er wat verdwaasd bij. Maar dan steekt een man twee rijen voor me breed lachend zijn handen naar me uit, hoera! We maken contact en ook de rest van de mannen om me heen ontdooien en we brengen elkaar de groet.

De dienst gaat verder met een uitgebreid ritueel om het brood en het water te wijden voor het avondmaal. Op de website van de kerk had ik al gelezen dat tijdens het zingen van de liedjes de Heilige geest door je heen waait. Nu moet ik zeggen dat ik soms een magisch gevoel ervaar wanneer soms de hele kerk bepaalde melodieën meezingt. Een beetje zoals je tijdens een groot concert kunt hebben wanneer duizenden mensen tegelijkertijd een heel bekend liedje van een popartiest luidkeels meezingen. Door de lange duur van de rituelen waarbij je bijna non-stop moet staan en heel vaak varianten van de zinnen ‘Jezus is door God gezonden om ons te verlossen’ te horen krijgt, ebt dat gevoel wel vaak weg en wordt het soms zelfs wat saai.

Wanneer het brood gezegend is mogen eerst de kinderen, dan de mannen en tenslotte de vrouwen hun aandeel op komen halen. Niet iedereen doet dit en ook ik blijf staan. De overige ontdoen zich van hun schoenen en gaan in de rij staan.

Aan het einde loopt de Vader met het gezegende water door de zaal en besprenkelt het publiek alsof het een bruiloft is en het bruidspaar met rijst overgoten wordt (ik moet ineens aan het liedje van laatst denken waarin werd gezongen dat Jezus zijn bruid komt halen). Als tienermeisjes bij een Justin Bieber concert, zwaaien en gillen de mannen om de aandacht van de Vader zodat ook zij gereinigd kunnen worden. Hun lokroep wordt beloond met een plens water. Gauw wrijven ze hun gezicht er mee in.

En dan, anderhalf uur later, mogen we gaan zitten. Ik poets mijn natgeworden bril schoon en neem plaats. Van dezelfde man met de grote ogen krijg ik nu met een glimlach een koptelefoon gepresenteerd. Want de preek begint en die is in het koptisch. Door het apparaat hoor ik een vrouw die de met horten en stoten de zinnen vertaalt. (dit gaat met veel eh’s, pauzes en gekraak, maar is altijd nog beter te volgen dan zonder). De Vader is een grappenmaker. Hij vertelt dat de vastentijd begint en dat hij hoopt dat de mensen niet een revolutie beginnen om het af te schaffen.

Er wordt ingegaan op het verhaal van Jezus die 5000 mensen voedde met vijf vissen en twee broden. Hij legt een verband met een verrekijker. Met het blote oog kun je tenslotte wel zien, maar met een telescoop zie je nog veel verder. En zo is het ook met geloof. Je kunt alles in een breder perspectief bekijken. Vervolgens wordt ingegaan op de kruimels die overblijven na het uitdelen van het brood. Oftewel: geef aan anderen wat je zelf niet gebruikt. Met grappige anekdotes weet de Vader de boodschap mooi over te brengen. Er wordt afgesloten met het onze vader en dan is het voorbij. Stilletjes loop ik weg, een unieke ervaring rijker. De man met de baby voor me houdt hij nog steeds vast. Inmiddels slaapt hij. Niemand meer om aan te wijzen, iedereen is gereinigd.

Geloven is hier een ervaring, een genot om mee te maken ondanks alle beslommeringen vooraf. Een twee uur durend ritueel om je op te laden voor de week die komen zal. En natuurlijk om elkaar te blijven ontmoeten als een diaspora dat verspreid rondom Amsterdam woont. Er vaste aansluiting vinden als leek of gelovig Nederlander zal echter niet snel gebeuren. Als Hollander mis je door het taalverschil veel van de dienst, het contact met de andere kerkgangers door het cultuurverschil en ook het idee over de man-vrouw verdeling kan door ons als ouderwets beschouwd worden.

---

Score
Gastvrijheid: 4. Een telefoontje naar de koptische kerk: “hallo?”
-”Goedenmiddag. Kunt u mij vertellen hoe laat uw dienst op zondag begint?”
… -”Could you speak English?”
“Certainly. At what time do you have the sermon at sunday?” – “…. ”
TUUT TUUT TUUT.
Wel heb ik jou daar! Ik heb geen zin om naar Amsterdam-Noord fietsen enkel om te weten te komen wanneer de dienst aanvangt, dus stuur ik een e-mail. Een hele week later ontvang ik een reactie van een van de Vaders. Die is van 10 tot 12 en ik ben van harte welkom. Dat lijkt mee te vallen maar veel berust volgens mij op misvattingen. Vaak zal een kaaskop niet langskomen, dus vanwaar de interesse? Bovendien is er de laatste tijd nogal wat te doen geweest rondom de kerk in het nieuws. Als ik eenmaal binnen ben, zijn ze terughoudend, doch vriendelijk en behulpzaam.
Na de dienst blijven veel mensen in de kerkbankjes zitten om met elkaar te praten. Een aparte koffieruimte is er niet. Contact leggen als buitenstaander is lastig en uit gene loop ik linea recta naar de uitgang

Liedjes: 7. Een sensatie om mee te maken. Van het meeste is niks te verstaan, maar het brengt af en toe een extatisch gevoel teweeg. Leuk om een keer mee te maken. Wel vraag ik me af of dit blijvend is, mocht je op regelmatige basis terugkomen. Ook omdat de teksten veelal repetitief zijn. Aan de andere kant zit hem daar misschien juist wel de kracht in.
In de liedjes en gebeden worden vaak engelen aangeroepen om zich over hen te ontfermen. Alsof je je eigen beschermengel influistert dat je dankbaar bent. Daarin schuilt mijn inziens nog wel de meeste kracht. Aan de hand van Jezus, God en de hemel jezelf sterken voor de rest van de week.

Internet: 3. Ontzettend blits vormgegeven, maar tegelijkertijd erg onduidelijk. Zo kan ik nergens terugvinden hoe laat de reguliere dienst gehouden wordt. Door op de juiste plek te zoeken valt wel zeer veel informatie te verschaffen..

Preek: 7,5. Inspirerend en bij tijd en wijlen grappig. Tevens pik je ook wat mee van de sfeer in de koptische kerk te Egypte. De vertaling is in principe te volgen, maar hij zou fijner zijn geweest als de tolk niet ter plekke hoefde te vertalen maar de preek van te voren in het Nederlands klaar had liggen om de zinnen wat soepeler te laten verlopen. De Vader lijkt tenslotte ook van papier af te werken.

Tags: avondmaal, groet, koptisch, orthodox, Vader