Komt een leek in de kerk

De KNMI belooft een regenloze dag, dus spring ik op de fiets om de kerkdienst te combineren met een lekker tochtje door de polder. Zunderdorp is de plaats van bestemming. In mijn gedachten ligt het enorm ver weg, en vertrek een uur van te voren. Maar nog geen 35 minuten later zit ik reeds in de kerk waar de organist al op de pedalen slaat. Meer dan twintig minuten te vroeg ben ik niet eens de eerste aanwezige. Ik neem plaats in het midden van de kerk naast een wat ouder echtpaar dat me vriendelijk gedag knikt. Eerder werd de deur al voor me opengehouden door een keurig in pak gehesen man.

Aangezien ik vorige week de slechtst geklede persoon in de kerk was, had ik bij mezelf een stropdas voorgehangen. Dat komt goed van pas want nagenoeg iedereen blijkt deftig gekleed. Om 10 voor 10 klinken de klokken voor aanvang van de dienst. De kerk is vrijstaand en erg licht door de vele ramen. Voor het eerst ben ik in zo’n gebouw terwijl het in functie is. Eerdere ontmoetingen met dit type waren in openluchtmusea en tijdens vakantietochtjes naar plaatsen als Marken. Het is dat ik voor binnenkomst Amsterdam nog zag liggen want anders zou ik zweren dat het openluchtmuseum tot leven was gekomen. De kerk is gevuld met meer dan 50 Hervormde mensen. Helemaal mooi wordt het als de gastdominee binnenkomt. Een man met een enorme witte baard. Werkelijk waar, Sinterklaas zou jaloers zijn.

Acht mensen komen op en gaan in de bankjes aan de zijkant van de kerk zitten. De ouderling van dienst begint met de mededeling dat de kandidaten bekend zijn voor de in te vullen posten. Meteen valt op dat onder familieleden gevochten wordt om een positie in de kerk. De zaal lacht als drie keer achter elkaar dezelfde achternaam wordt genoemd.

En dan begint de dominee. Eerst is er een minuut stilte die grotendeels wordt opgevuld door een pruttelende man achterin. Vervolgens komt er een uitleg over het thema van de dienst. In deze periode merk ik op dat Petrus daadwerkelijk de rots is waarop de kerk is gebouwd. Al vier diensten achtereen komt de goede man aan bod. Nu zal zijn brief centraal staan waarin uiteengezet wordt wat de pijlers zijn van een goede christen. Dat het om de brief gaat wordt duidelijk gemaakt in het gesprek met de kinderen. Twijfelend lopen de kinderen naar voren als ze daartoe gesommeerd worden. Als de dominee op ze afstapt, deinzen ze – net als bij Sinterklaas – naar achteren. Gelukkig houdt de ‘enge’ man het kort en mogen ze gauw naar de kindernevendienst. De dominee is er een van het instandhouden van oude gezegdes. Wat dacht je van ‘de dominee met het wijzende vingertje’? Ongeveer de helft van de tijd houdt hij zijn vinger in de lucht. Niet zozeer om mensen vermanend toe te spreken, maar toch altijd om de mensen ergens aan te helpen herinneren. Omdat hij behoorlijk vrolijk praat, levert het een raar beeld op.

Liederen onderbreekt de dominee graag tussen coupletten door om te vertellen wat ermee bedoeld wordt. Voor een leek zou het überhaupt erg fijn zijn als er tijdens een dienst wat meer wordt ingegaan op de liedteksten om zodoende samen met de Schriftlezingen een volledig beeld te creëren als brug naar de preek. Maar bij deze liederen is het sowieso wel duidelijk wat er met de zinnen bedoeld wordt. ‘De Heer stijgt op naar de Hemel’ is geparafraseerd zo’n zin. Nou, zegt de dominee, het is dus donderdag Hemelvaart. Ja hallo, zo ver was ik dan ook wel weer. Maar goed, op zich is het een nobele gedachte van de man om de liederen in zijn context te plaatsen. De organist gaat overigens bij tijd en wijle flink uit zijn dak tijdens de liederen. Eenmaal krijgen we zelfs een introductie te horen van ten minste drie minuten. Veel mensen worden gedurende de minuten steeds ongeduldiger. Maar de toetsenman kan goed spelen, dus heel erg vind ik het niet.

Voor de preek klimt de dominee de houten kansel op. De wijzende vinger komt zo extra goed tot haar recht. Aan de zijkant van de houten leuning is een zandloper gemonteerd. Helaas wordt deze niet gebruikt, want de preek duurt net even te lang. Er moeten dan ook vijf pijlers besproken worden, begeleid met een voorbeeld en voorafgegaan door een geschiedenisverhaal. De dominee vertelt echter enthousiast waardoor het behoorlijk lang uit te houden is. De voorbeelden die de dominee gebruikt om de pijlers aan de man te brengen zijn niet erg krachtig maar spreken toch enigszins tot de verbeelding. Vooral door de herhaling – aan het begin van de dienst was het leven van Petrus ook al uit de doeken gedaan – slaat de verveling tegen het eind wat toe.

Vlak voor het eind komt nog het gebed. Wat dacht je van het spreekwoord ‘Een gebed zonder eind’? Maar liefst vijf minuten lang wordt er eindeloos gebeden. Voor het 40-jarig jubileum van het aanwezige bruidspaar, voor de mensen die hun partner hebben verloren, voor mensen zonder partner, voor mensen met een partner in de gevangenis, voor gevangenen in andere landen, voor landen waar wordt gedemonstreerd waardoor je in de gevangenis komt. Als de hele wereld aan bod is gekomen, rust mijn hoofd bijna op de stoelleuning voor me.

Aan het eind sluit een ouderling de dienst af. De nieuwe ploeg maakt namelijk bijna haar opwachting en dus neemt hij afscheid. Vijf kwartier na aanvang is het spektakel voorbij. Een unieke ervaring rijker, praat ik heel kort met twee mensen. Er lijkt niet echt een koffieruimte te zijn en dus stap ik weer op de fiets terug naar de stad. Alhoewel aan de lange kant, bleek de dienst goed verteerbaar. Maar waar de traditie behouden blijft, kan ik heel goed begrijpen dat jongeren uit de omgeving er niet vroeger voor opstaan op zondagmorgen.

---

Score
Gastvrijheid: 8. Een goedgeklede man doet de deur voor me open, maar is wel kortaf. De buurman vraagt hoe ik hier zo kom en vertelt dat onder andere mensen uit Amsterdam-Noord en Landsmeer wekelijks langskomen. Wanneer de vaste dominee de dienst leidt, schijnt het met 75 aanwezigen helemaal vol te zitten. Na afloop word ik op weg naar de uitgang ook vrolijk toegesproken. Iedereen lijkt wel op weg naar huis of naar de auto.

Liederen: 4. Ze komen me niet bekend voor en gaan nagenoeg allemaal over Hemelvaart. De teksten zijn echter ouderwets en spreken met niet erg aan. Het orgel klinkt behoorlijk mooi, maar haalt het niet bij die van vorige week

Internet: 7. Een grappig introductieverhaal trekt de aandacht. ‘Is de dienst spectaculair? Meestal niet. Maar is jouw dagelijkse ontbijt bijzonder? En toch doen we het dagelijks’. De website heeft de uitstraling van het vorige decennium, maar biedt een duidelijk overzicht. Helaas kan ik niet terugvinden van welke stroming de gemeenschap precies is.

Preek: 6,5. Zoals gezegd, de dominee is een guitig man. Regelmatig stottert hij een beetje, maar het wekt geen ergernis. Om zijn expressie extra kracht bij te zetten wordt zijn lange vinger vaak gebruikt wat de aandacht soms afleidt. Hij maakt vaak gebruik van voorbeelden om iets te benadrukken, maar zijn soms wel wat voor de hand liggend. ‘Barmhartigheid; hoe leg ik dat uit? Misschien is de barmhartige Samaritaan wel een mooi voorbeeld’. Hij weet mooi te vertellen, maar zegt wel vaak hetzelfde waardoor de concentratie soms inzakt.

Tags: gebed, hervormd, orgel, protestants