Komt een leek in de kerk

Taize is al jaren de hippe stroming onder voornamelijk jongeren. Als een soort religieuze Lowlands trekken tieners eropuit om een week lang met hun tentje te bivakkeren op het terrein van de Franse kloosterorde. Naar het schijnt zijn er tijdens de drukste week van het jaar wel 6000 mensen aanwezig om samen te zingen, te bidden, te mediteren, Bijbellezingen en workshops te volgen. Het gaat dan ook om het totaalplaatje van alle opgedane ervaringen die ertoe bijdragen dat het aanslaat. Zodanig dat er terug in Nederland behoefte naar meer ontstaat. Om de leemte op te vullen hebben enkele dames van Amsterdam PACT besloten, maandelijks een taizeviering te organiseren in de Nassaukerk.

Vanavond ben ik aanwezig bij de allereerste viering. De try-out. En dus vraag ik u mijn kritiek met een korreltje zout te nemen. Het zal alleen maar beter worden, zo is mij plechtig beloofd. Donderdagavond, zeven uur stipt, loop ik de kerk binnen. De vierkante ruimte met de halfronde houten koepel is dankzij tientallen kaarsen prachtig uitgelicht. Zoals het een ware taizeviering betaamt is het altaar versierd met oranje doeken wat het geheel een extra warme uitstraling geeft. De voorbereidingen zijn nog in volle gang. Zo repeteert de band nog volop en zijn vele waxinelichtjes nog in gestolde toestand. Een half uur later dan gepland kan het gesprek voorafgaand aan de dienst beginnen. Het is natuurlijk onmogelijk om de sensatie van een volle week aan zingeving in twee uur tijd te beleven, maar het is wel een goede zet om in een groepje over het thema van de viering te praten, daar in de dienst zelf de preek ontbreekt. Aan een langwerpige houten campingtafel luisteren 15 personen naar de groepsleider die de discussie opent. ‘Kan een mens onvoorwaardelijk liefhebben?’. Er komt een mooi gesprek op gang waarbij enkelen hun ziel bloot leggen. Al gauw vindt het onderhoud zich voornamelijk aan de rechterzijde van de tafel plaats. De door de opstelling gecreëerde afstand en het gebrek aan oogcontact zorgen ervoor dat de linkerkant zich geen onderdeel voelt van de conversatie, zo lijkt het. De openhartigheid van de sprekers dragen er daarentegen wel aan bij dat een persoon zich zo gesterkt voelt door de uitgesproken woorden dat ze een zeer intiem verhaal vertelt over haar jeugd en haar strubbelingen met de onvoorwaardelijke liefde. Een halfuur blijkt dan te kort voor een gesprek als deze. Intussen zijn namelijk een dozijn andere mensen de kerk binnengelopen voor het bijwonen van de dienst. Vijf minuten later dan de bedoeling is, wordt de samenspraak abrupt beëindigd.

En dan begint de viering met het aansteken van de grote kaars. De driekoppige band begint met spelen. Taizeliederen staan bekend om hun eenvoud. Een nummer bestaat uit slechts enkele regels tekst die als een mantra 5 of 6 keer herhaald worden. De kracht van de repetitie moet ertoe bijdragen dat de boodschap steeds dieper tot je doordringt. MAAR. Het openingslied is bijvoorbeeld in het Frans. En vergeeft u mijn Duits, maar daar snap ik geen zak van! ‘Jesus le Christ lumiere’, is de openingszin. Vooruit, daar kan ik wel kaas van maken. Maar dan: ‘ne laisse pas me te nebres me parler’, ik heb er al snel tabak van en weiger nog langer mee te zingen. Het tweede lied is eveneens in de Franse taal. Verder volgen er twee Duitse nummers, twee Latijnse, 1 Nederlandse en 1 Engelse. Helaas geen begeleidende vertaling in de liturgie voor de ‘vreemde’ talen. Het schept bij mij een distantie tot de boodschap die zou moeten ontspruiten uit de teksten.

In wezen is een taizeviering an sich een dienst voor vergevorderden. Er wordt gezongen en voorgelezen uit de Bijbel. Geen expliciet aanwezige voorganger die de boel aan elkaar praat of uitleg geeft over de handelingen. Het ene onderdeel volgt simpelweg de andere op. Dat is op zichzelf geen onoverkomelijk probleem. Het kost niet zoveel moeite te deduceren wat de betekenis is van het Kyriegebed afgaande op de woorden die worden uitgesproken. Wel is het zonde dat de dame die deze gebeden opzegt, dit onversterkt doet. Bij een dienst in deze vorm zijn de woorden die wel uitgesproken worden essentieel. Helaas zijn nu veel zinnen amper of niet te verstaan. Achteraf kreeg ik echter te horen dat de microfoon stuk was. Dus dat zal de volgende keer vast beter gaan.

De viering eindigt met het nummer ‘Jesus remember me when you come into your kingdom’. Dan komt bij mij weer de cynische atheïst naar voren. Was het thema niet onvoorwaardelijke liefde? Is het dan niet contradictoir te bedelen dat hij aan me denkt? Bovendien; hij is is toch al in het Koninkrijk? Ik vrees nog een jaartje catechisatie nodig te hebben – of simpelweg een weekje Taize.

Drie kwartier na aanvang is de dienst alweer voorbij. We krijgen een kaars mee ter begeleiding naar de koffieruimte. Het romantische effect wordt evenwel teniet gedaan door het felle tl-licht waarop iedereen besluit ze maar zo snel mogelijk uit te blazen. Een jongen vertelt dat hij in Taize is geweest en het pas mooi is gaan vinden toen hij weer thuis was. Daar kan ik me wel in vinden. Pas onderweg naar huis voel ik me rustig worden. Alhoewel lang niet alle teksten tot me zijn doorgedrongen, komen de kalmerende melodieën weer in me op. De kalmte creëert ruimte om na te denken over wat gezegd is en wat mijn gedachten waren bij onvoorwaardelijke liefde gedurende het gesprek. Het is goed voor te stellen dat de vorm het beste tot je doordringt gedurende een volle week. Maar de manier waarop het hier wordt toegepast kan, mits de kinderziekten er uitgehaald worden, eveneens aanslaan bij een grote groep mensen. Mensen die op zoek zijn naar rust en overweging zonder een dominee die je wel eens komt vertellen hoe het allemaal zit. Kanttekening is wel dat er een andere vorm gezocht moet worden voor het gesprek vooraf die naar mijn mening essentieel is om de boodschap over te laten komen.

---

Score
Gastvrijheid: 8. Aardige mensen verwelkomen me met een kopje thee. Bijna alle aanwezigen blijken verslaafd te zijn geraakt aan Taize. Sommigen zijn al meer dan zes keer in het kloosterdorp geweest. Een vrouw gaat zelfs alles evenementen af die in Nederland worden georganiseerd. Bijzonder is de openhartigheid die ontstaat in het voorgesprek van slechts een half uur

Liederen: 6. De composities zijn simpel edoch stijlvol en werken bezwerend. Ze zouden je mee kunnen sleuren naar een ander niveau. Nu worden ze echter nogal vlak gebracht door de drie muzikanten. Op YouTube clips hoor ik de Taizebroeders het na iedere herhaling iets krachtiger zingen. Een extra persoon erbij die inzet, een instrument dat erbij komt, of wat harder gaat spelen. Dat ontbreekt hier allemaal, het kabbelt maar voort. Een van de bandleden speelt op een akoestische gitaar, maar je hoort enkel af en toe zijn vingertoppen over de snaren glijden. Hij speelt te zacht om op gelijkwaardig niveau te komen met de fluitist en pianist.

Internet: 4. Moeilijk te bepalen. Er is een persbericht uitgegaan namens de Nassaukerk en PKN Amsterdam, maar er is geen aparte website voor het project. Er is wel een Taize-site voor Nederland, daar staat het evenement echter niet aangekondigd.

Preek: 6. Zoals gezegd doen ze daar niet aan in de dienst. Het draait om de eenvoud van de liederen en van de Bijbellezing. Afgezien van het volume, wordt de tekst nogal hakkelend voorgelezen. Om de zinnen goed tot je door te laten dringen, dienen ze op poëtische wijze vloeiend voorgedragen te worden. Nu ben ik te zeer bezig de zinnen recht te breien in mijn hoofd wanneer tijdens het voorlezen bijvoorbeeld een komma verkeerd geplaatst wordt. Het stiltemoment duurt voor mijn gevoel wel acht minuten. Na vier minuten was zo’n beetje iedereen al wel ontwaakt uit de meditatie.
Nogmaals, het was de allereerste dienst die werd georganiseerd. Vol verwachting kijk ik uit naar een van de volgende edities.

Tags: jongeren, oecumenisch, taize