Komt een leek in de kerk

Kerk gezocht
En ik maar denken dat de kerk op sterven na dood was. Tien jaar woonde ik al in Amsterdam en in al die tijd heb ik slechts ̩̩n kerkdienst meegemaakt. Door de jaren heen woonde ik in de buurt van kerken waar bedrijfjes in zaten, die waren omgebouwd tot klimmuren of dienst deden als Рal dan niet tijdelijk Рtheater. Dat er ergens nog daadwerkelijk diensten plaatsvonden kwam niet in me op. Een gigantische misvatting, want een jaar blijkt bij lange na niet genoeg om alle kerken te bezoeken. Onwetend als ik in het begin was, begon ik simpelweg kerken te bezoeken die ik op het web kon vinden of reeds bekend waren. In de tag cloud is duidelijk te zien dat op dit vlak de Protestantse kerken er gunstig vanaf zijn gekomen, zij zijn het meest bezocht. Op de tweede plaats staan de evangelische gemeenschappen, gevolgd door de Katholieken. Of dit ook de daadwerkelijke verdeling is in onze hoofdstad, durf ik niet te zeggen. Het geeft wel een indruk hoe het ervoor staat qua naamsbekendheid en vindbaarheid bij een leek zoals ik. Gaandeweg ben ik ook de bijzondere kerken gaan opzoeken en kreeg ik tips van derden om een zo breed mogelijk beeld te krijgen van het aanbod. Zo had ik nooit uit mezelf de mormonen of de christengemeenschap gevonden. Alsof ze expres een intern clubje willen blijven, zo onvindbaar zijn ze.

Verschillen
Zoals ik in het vorige stukje al schreef, leek het af en toe erop alsof ik met een totaal andere Godsdienst van doen had, zo groot waren de verschillen bij de twee meest uiteenlopende kerkdiensten. Wat dat betreft is het grappig te vermelden dat ik afgelopen zondag bij een soefidienst was alwaar de zes grootste wereldgodsdiensten bijeen waren om hun visie te geven op het onderwerp innerlijke vrede. Op basis daarvan zou je haast denken dat al deze religies waanzinnig veel op elkaar lijken. Ik weet het, ook na een jaar blijft deze leek soms blasfemisch tekeer gaan.
Daarentegen zijn de overeenkomsten duidelijk. Het Avondmaal natuurlijk, hoe je het ook krijgt toegediend, of de vorm die ervoor gekozen is. Het Onze Vader dat zo ongeveer overal anders uitgesproken wordt – wat bij een leek veel wrevel oplevert. Ken je het net uit je hoofd en wil je ermee pronken, val je ongelooflijk door de mand omdat ze daar vinden dat het waarachtiger is 16de eeuws Nederlands te gebruiken. En de gebeden die gelukkig meer van de dominee zelf afhangen.

Ouderwets
Maar dan nu de grote vraag: voelde ik me thuis bij de ‘ouderwetse’ gang van zaken? Vooropgesteld: het went vanzelf om vroeg op te staan. Edoch, er valt een onderscheid te maken tussen lekker vroeg en onnoemelijk vroeg. Dus vette pech voor de kerken die om half 10 of eerder beginnen. Zij zullen mij niet vaker zien. Mijn ideale tijdstip zou 16 uur zijn. Alle tijd om de zondagse bezigheden te verrichten en ruim voor het avondeten weer thuis.
Dan de vorm. Deze kan best nog wel een tijdje mee als je het mij vraagt. Mits professioneel uitgevoerd en met een juist gebruik van de mogelijkheden tot vernieuwing. Televisie en internet hebben de lat namelijk een flink stuk omhoog geschoven. Jongeren zijn dynamiek gewend; flamboyante en eloquente sprekers, mooi vertolkte liederen en een soepele doorloop. We zijn terdege in staat te beseffen dat niet overal Idols-winnaars en VARA-presentatoren op het podium kunnen staan, maar we verwachten wel kwaliteit. Dus een fatsoenlijke preek die aansluit bij onze belevingswereld, liederen met aansprekende teksten zonder onbegrijpelijke woorden. En nooit een integrale YouTube-clip afspelen tenzij er tussentijds op ingehaakt wordt of er publieksparticipatie is. Clipjes kunnen we immers thuis ook kijken.
In de komende weken zal ik meerdere stukjes plaatsen om nader in te gaan op de punten die voor verbetering vatbaar zijn.

De keuze
Op een gegeven moment werd het een sport van bekenden om me heen om te raden welke kerk bovenaan zou gaan eindigen. “Deze moet het toch zeker worden hè? Hij heeft immers de hoogste cijfers”. Zo is het niet helemaal gegaan. Uiteindelijk gaat het toch om sfeer die blijft hangen. Voel ik me er thuis, was de preek vermeldenswaardig? Een voorwaarde om ergens terug te blijven komen is voor mij toch wel of er een dynamische groep mensen is met een minimum aantal jongeren. Of ze een rol van betekenis in de buurt hebben op sociaal vlak, en of ze ook cultureel extra’s aanbieden zoals gespreksavonden met gastsprekers. Vooral het onderdeel jongeren blijkt problematisch. Jongeren zoeken elkaar graag op heb ik gemerkt, met als gevolg dat er enkelen als winnaar uit de bus komen. De andere twee aspecten worden wisselend ingevuld door de kerken. Vele hebben een dynamisch en gevarieerd aanbod wat betreft gespreksavonden en vervullen zodoende een mooie rol in de buurt. Maar slechts sporadisch ontwaarde ik anderzijds een rol van betekenis voor de minderbedeelden in de buurt. Wat dat betreft vond ik de Elthetokerk daar positief uitsteken omdat deze kerk een duidelijke rol van betekenis heeft in de directe omgeving. Met de gemeenschap die daar is opgebouwd worden mooie activiteiten bewerkstelligd. Kritisch als ik ben moet ik bekennen dat het toch niet de kerk van mijn keuze zal zijn omdat de kerk net iets te evangelisch is naar mijn smaak. Ik ben wat te aards misschien om daar wekelijks tegen te kunnen.

Welke kerk dan wel? Laat ik beginnen te stellen dat ik zes categorieën kerken ben tegengekomen.
1) De ouden van dagen. De club die het wel prettig vindt om in de oude vertrouwde stijl langzaam uit te sterven. Daaronder reken ik veel Katholieke kerken, maar ook bijvoorbeeld de Emmakerk of de Willem de Zwijgerkerk.
2) De Flower power zwevers. Gemeenschappen die hartstikke modern waren in de jaren ’60 door spirituele elementen aan de dienst toe te voegen, maar nu eveneens hopeloos gedateerd zijn. De Duif en de Apostolische gemeenschap zijn daar voorbeelden van.
3) De enge kerken, of de ‘wij weten hoe het echt zit’ clubjes. Zoals de Mormonen, de Christian city church, de Gereformeerde bond en de christengemeenschap.
4) De interne kerk. Iedereen voelt zich prettig in de eigen omgeving en dus zoek je elkaar op zondag op. Logisch dat mensen afkomstig uit andere landen hun eigen kerkjes opzoeken. Maar ook bij gemeenschappen als de gereformeerde Oosterparkkerk en de Doopsgezinden voelde ik me buitengesloten. Alsof ze wilden uitstralen dat ik er toch nooit echt bij zou gaan horen. Zo voelde het voor mij althans. Wie voor een dubbeltje (leek) geboren wordt, zal nooit een kwartje (geboren in een gegoede familie, gedoopt, belijdenis gedaan) worden.
5) De vrolijke kerk. Dan kom je inderdaad al gauw bij de evangelische kerk terecht. Het is vaak leuk om mee te maken hoor, en bij enkele diensten kwam ik er echt opgepept weer uit. Maar voor een regelmatige kerkgang hebben ze toch een te eenzijdige boodschap om mij week in week uit te kunnen blijven boeien. Het is wel de kerk waarvan het meeste te leren valt. Op muziekgebied en vooral op het terrein van presentatie. Het swingt en het onderhoudt. Geen wonder dat deze kerken op het moment als enige beweging groeien.
6) De open kerken. Daar waar mensen openlijk durven te twijfelen, er ruimte is voor andere geluiden en de mensen je open ontvangen. Gelukkig zijn er daar ook behoorlijk wat van. Oecumenische clubjes zoals de studentenecclesia en de nuuf, vrijzinnige protestanten zoals Kerk op IJburg, Westerkerk en de Keizersgrachtkerk, maar ook alternatieve bewegingen zoals Amsterdam 50 en de Oud-Katholieke kerk. Het zijn de groepen waar ik me het meeste thuis voel. Bij de een was de preek wat minder, bij de ander de muziek. Maar overal waren de mensen hoffelijk en in voor een andere mening.

Persoonlijk
“En ben je nu christen geworden?” De vraag der vragen na een kerkelijke jaargang. Geworden ben ik het niet, wel heb ik steeds meer bewondering gekregen voor de verhalen in de Bijbel, de betekenis voor de mensen duizenden jaren geleden en de blijvende waarde voor de moderne mens nu. Op de juiste manier gebracht, is de boodschap absoluut niet achterhaald. De kerk heeft echter heel veel moeite om dat over te brengen. Slechts weinig dominees beschikten over de gave om de brug te slaan naar het heden. En dan heb ik het alleen over de diensten zelf natuurlijk. Eer je mensen daar weet te krijgen, zal er ontiegelijk veel werk verricht moeten worden. Een hoop is afgebroken. Door Nietzsche, door de seksschandalen, evangelisten die het antwoord hebben zonder een vraag op de rationele wijze te kunnen beantwoorden. Maar toch is het mogelijk. Ik zie zelfs projecten opgezet worden die het verschil kunnen gaan maken. Volgende week zal ik met een eigen bijdrage komen om wat voorstellen te doen.
“Dus waarom zeg je dat je niet christen bent geworden ondanks bovenstaand antwoord”. ‘Het licht’ heb ik niet gezien, totaal nieuwe inzichten in het leven evenmin. Wel hebben bepaalde verhalen mij extra inzichten gegeven, een nieuwe blik. Daarom vind ik het waardevol regelmatig te blijven terugkeren naar de kerk. Niet alleen om passief te luisteren, maar ook om wat te kunnen betekenen voor de naasten in de buurt. Was ik dan altijd al christen misschien? Zo zou je het kunnen noemen. Een uiterst cynisch christen, nooit wars van vragen. Maar hé, is het christendom niet juist ontstaan omdat het vragen stelde over de religieuze gang van zaken?

Tot volgende week