| |
|
De gevangenen bezoeken
door ds. Wim Loosman
Langzaam glijdt de trein door het landschap van de kop van Noord Holland. Er schijnt een waterig zonnetje. De trein boven Alkmaar doet alle dorpen aan. Mijn eindbestemming is het voorlaatste station: ‘Den Helder Zuid’. Dichtbij dit station ligt namelijk de Rijksinrichting voor Jongeren ‘De Doggershoek’. Het zesde van de zeven werken van barmhartigheid, ‘gevangenen bezoeken’, ga ik op deze dag gestalte geven door een bezoek te brengen aan deze jeugdinrichting. Als ik de trein uitstap, zie ik in de verte de muren van de inrichting uit het land omhoogkomen. ‘De Doggershoek’ ligt midden in het land tegen Den Helder aan. Maar dat is eigenlijk een te statische
omschrijving, omdat deze inrichting gebouwd is in de vorm van een schip met een brede gracht als zee er omheen. De inrichting ‘vaart’ en pretendeert in beweging te zijn. Ik kom daarom niet binnen, maar ga aan boord. Bij de ingang word ik na een incheckprocedure ontvangen door de geestelijk verzorger van de inrichting Gerben Kozijn. Hij neemt mij eerst mee naar zijn kamer voor een kop koffie en een eerste kennismaking. Onderweg laat hij niet na mij te wijzen op de vormgeving van het gebouw als schip.
Het Kompas
De entree wordt Corona genoemd, ideeën met betrekking tot beleid komen uit de Stuurhut. We komen terecht op een halfopen omloop, waar buitentemperatuur heerst. Aan deze omloop zijn de leefeenheden gevestigd waar jongeren verblijven in behandel- of opvanggroepen. Deze groepen dragen geheel in stijl de namen van schepen. Fregat, galjoen, prauw,….etc. De omloop geeft ons het gevoel echt
aan boord te zijn. De open binnenplaatsen functioneren als dek, waar jongeren niet gaan luchten maar uitwaaien. Midden op dat terrein ligt ‘het Dok’. De leefgroepen meren namelijk overdag als schepen aan en gaan in ‘het Dok’ voor herstelwerkzaamheden, bescherming en zorg. Dat wil de school voor speciaal onderwijs, (praktijk en VMBO) ook bieden. De hoop is, dat de leerlingen hun blik gericht houden op morgen, op de tijd na het verblijf in ‘De Doggershoek’. Terug naar school gaan of werk zoeken. Over bakboordzijde lopen wij naar de kop van het schip, waar een ander gebouw ligt met de naam ‘Het Kompas’. Het zal u niet verbazen, dat daar ook de kamers van de geestelijke verzorging liggen. Gerben deelt zijn kamer met de imam en heeft naast een kantoorruimte ook nog een kleine zaal voor gespreksgroepen en vieringen. Overigens vinden we in ‘Het Kompas’ ook nog de bibliotheek, de sportzaal en allerlei kleine ruimtes voor ontspanningsclubs. De prachtige vormgeving kan niet verbloemen, dat de jongeren hier vast zitten. De talloze deuren en hekken, die open en weer dicht gaan laten dat zien.
|
|
|
De toekomst
In zijn kantoor aangekomen schenkt Gerben de koffie in en steekt van wal. Hij werkt hier sinds de maand september van het vorige jaar voor twee dagen in de week. De andere dagen van de week werkt hij in ‘de Marwei’ te Leeuwarden, een Penitentiaire Inrichting voor volwassenen. Het verschil met volwassenen zegt Gerben is het feit, dat de jongeren ondanks alles met de toekomst bezig blijven. Ze hebben het leven nog voor zich en hebben niet het idee dat dit blijvend is. Ze gaan naar school en willen een diploma halen. Een uitzondering daargelaten. Hoe komen jongeren hier terecht? Er zijn eigenlijk twee manieren. Via het strafrecht. Als de kinderrechter deze jongeren een plaatsing oplegt heeft hij meestal jongeren voor zich met een ontwikkelingsstoornis, die tot een misdrijf heeft geleid. Het gestoord gedrag moet behandeld worden. Hoewel deze maatregel niet bedoeld is als straf, wordt hij door de jongeren, vanwege het vrijheidsbenemende karakter wel ervaren als straf. Ook verblijven er in ‘De Doggershoek’ jongeren die onder toezicht zijn gesteld en op grond van een speciale machtiging van de kinderrechter uit huis zijn geplaatst. Zij zijn onder toezicht gesteld vanwege een slechte thuissituatie en bij gebrek aan plaatsen in andere inrichtingen komen ook zij in ‘De Doggershoek’ terecht. Soms komen ook zij voor behandeling in aanmerking. Gerben wijst op het feit, dat daar op het moment veel discussie over is. Mogen de ‘onder toezicht gestelden’ wel langdurig in een groep verblijven met ‘de gestraften’? De ouders vinden van niet, maar door gebrek aan plaatsen gebeurt het wel. ‘Als je het niet weet, dan merk je het in de meeste gevallen niet echt’ zegt Gerben. ‘De jongeren vertonen op het eerste gezicht hetzelfde gedrag, maar er is wel degelijk een verschil. De een heeft in het verleden strafbaar en de ander afwijkend gedrag vertoond’. Overigens zijn er naast de behandelgroepen ook opvanggroepen. Soms moeten jongeren ‘de tijd’ gewoon uitzitten en is de structuur, die er geboden wordt genoeg.
Lees meer over de benadering van de jongeren in de Doggershoek
Dominee
Het werk van de dominee Gerben Kozijn laat zich dominee noemen. ‘Dat is’, zegt hij, ‘om duidelijkheid te creëren’. De moslimjongeren weten zo, dat Gerben de imam van de kerken is. De imam is er een dag per week en Gerben twee. ‘Met hem kun je ook praten’ gaat het door de groep. Over zijn motivatie om dominee binnen de inrichtingsmuren te worden wil hij kwijt, dat hij God ter sprake wil brengen in niet vanzelfsprekende situaties. Een justitiële inrichting is er zo een. Gerben probeert een keer per week in een groep mee te eten, zodat ze hem leren kennen. Ze mogen weten, dat hij er voor hen is. Soms ben je met iedereen uitgepraat, maar kun je nog wel naar de dominee. Het pastoraat vertaalt zich niet direct in allerlei gesprekken op de kamer, maar het komt wel voor. Het belangrijkste blijft, dat je jongeren ontmoet in hun eigen wereld. Je moet als dominee gewoon weten welke muziek ze draaien en hoe ze zich gedragen in de sportzaal. Naast de persoonlijke aandacht zijn er de gespreksgroepen, die handelen over thema’s uit hun leefwereld. Wel naar aanleiding van toegankelijke bijbelverhalen. ‘De Barmhartige Samaritaan’ heeft in het laatste gesprek de vraag opgeroepen ‘Wie is voor jou een naaste?’of ‘Voor wie ben ik een naaste?’. Binnen en buiten de poort. De meeste jongeren komen naar zijn gespreksgroepen, omdat het ook een als een uitje wordt ervaren. Jongens en meisjes kunnen elkaar daar ontmoeten. ‘Ze zitten voortdurend aan elkaar te plukken’ vertelt Gerben lachend. ‘Ze mogen weer even los’. Eens in de zes weken is er een viering. Met medewerking van een aantal vrijwilligers uit de plaatselijke kerk en de jongeren zelf wordt er een viering in elkaar gezet. ‘Het moet vooral laagdrempelig zijn en direct herkenbaar. Ingewikkelde theologische verhandelingen zijn uit den boze.’
|
|
Gerben heeft in de loop der jaren zijn lesje wel geleerd en weet hoe groot de kans is dat je over de hoofden van deze mensen heen praat. ‘De helft van de dienst wordt door de jongeren zelf gemaakt. Er worden gedichten voorgelezen of naar muziek geluisterd.’ Als we het hebben over de zesde van de zeven werken van barmhartigheid, ‘gevangenen bezoeken’, dan spreekt hij uit dat dat aspect van het werk in Den Helder nog in de beginfase is.
Maatjes
In Leeuwarden denkt hij mee over het opzetten van een ‘maatjes-project’, waarin mensen van buiten zich voor langere tijd verbinden met mensen van binnen. Met elkaar optrekken is namelijk nog iets anders als eenmalig komen. Het laatste heeft iets weg van ‘aapjes kijken’ en zeggen dat het erg is. Terwijl het eerste echt te maken heeft met het brengen van een bezoek en in het gezicht van de ander ‘de Ander’ herkennen (Mattheus 25). In De Doggershoek staat een dergelijk project nog in de kinderschoenen en wordt er nog gezocht naar de juiste vorm van bezoekwerk. Veel jongeren hebben nog vitale kontakten met buiten en maken daar in eerste instantie gebruik van voor bezoek. Over aandacht van de kerken heeft hij niet te klagen. Het is een kwestie van binnen en buiten de kerken aan de weg timmeren en je gezicht laten zien.
Een behouden vaart
Als ik door Gerben uitgeleide wordt gedaan, gaan we nog even langs een leefgroep. We worden binnen gelaten in ‘het Fregat’. De omgeving verschilt niet veel van andere wooneenheden in andere inrichtingen en opvanghuizen. We ontmoeten een meisje van veertien. Ze is aardig, maar op haar hoede. Ze vraagt of we haar kamer willen zien. Bij het naderen van de gang zien we een cellenblok verschijnen. Hier besef ik weer, dat ik niet in een vakantiehuis ben maar in een rijksinrichting voor jongeren. Ze vertelt aan ons, dat ze al zeven maanden vast zit en hier nu zit om tot rust te komen. Ze is weggelopen uit verschillende andere huizen, die volgens haar leken op een bungalowpark met een hek er omheen. ‘Daar draai ik mijn hand niet voor om’. Het vastzitten is voor een jongere echt een straf. De meeste leeftijdgenoten genieten immers van een steeds groter wordende vrijheid, terwijl het vastzitten voor deze jongeren een gegeven is waar ze mee moeten leren leven.
Verzorging
We nemen afscheid van haar en belanden vlak voor de uitgang voor een raam, dat uitzicht geeft op een klein stukje groen. ‘Het is de bedoeling, dat we hier wat gaan doen met dierverzorging en het verbouwen van groente. We hebben er vanmiddag vergadering over’ licht Gerben toe. ‘Het verzorgen van dieren leert je namelijk ook weer zorgen voor mensen’. De grote poorten achter het stukje groen grijnzen ons aan. ‘Daar komen ze binnen’ zegt Gerben. ‘Als ze echt vooruit gaan, dan willen ze dat niet meer. Ze krijgen dan de mogelijkheid om via de gewone ingang naar buiten te gaan en weer terug te komen’. Eigenlijk zou ik om alles echt te ervaren via die grote poorten in een busje van de ‘Dienst Vervoer & Ondersteuning’ naar buiten moeten. Ik verlaat het schip echter via de hoofdingang. Nadat ik mijn mobiele telefoon heb terug gekregen wens ik Gerben een behouden vaart toe. ‘Wat gij hen gedaan hebt, hebt Gij mij gedaan’ zegt Jezus in het evangelie van Mattheus. Vanuit die optiek is ‘De Doggershoek’ hoe dan ook ‘een scheepke onder Jezus hoede’.
uit: Maandblad Mensen van het IKON pastoraat
(3-2005) |
