Deel 3: Lanzhou en omgeving
Geschreven door Paul Rosenmöller

De volgende bestemming op mijn reis door China bereik ik per trein. De reis van Urumqi naar Lanzhou kost nagenoeg een etmaal. Een bijzondere ervaring om op deze manier het deels bergachtige, grotendeels dorre en verlaten noordwesten van China te doorkruisen. Omdat er elke dag moet worden gewerkt, slapen we op een softsleeper. Met z'n vieren in een coupé, het comfort is eigenlijk Europees. Op de cadans van de doordenderende trein is het lekker pitten.

Lanzhou is de uitvalsbasis om me te verdiepen in de Tibetaanse kwestie. Op de ranglijst van gevoelige onderwerpen in China blijkt dit al snel 'hors categorie'. Zwarte Volkswagens Santana, soms zonder nummerbord, volgen ons overal. Maar tijdens een plotselinge stop voor een opname of plaspauze weten ze zich geen raad. Als we de camera op ze richten, proberen ze de bolide uit het zicht achter een boom te parkeren. Het is nogal onbeholpen, maar onze gesprekspartners hebben er de meeste last van. De monniken in het klooster dat we bezoeken, worden angstig als ze zien dat de politie en andere officials in burger hen en ons nauwgezet in de gaten houden. De angst in hun ogen zegt meer dan welk verhaal ook. Ze praten wel, maar zijn met hun gedachten elders. Ze maken ons duidelijk hoe riskant dit voor hen is. We beloven hen dat we ze onherkenbaar in beeld brengen. Uiteindelijk is hun veiligheid belangrijker dan ons programma. Ik vraag me af wat de Chinezen bezielt om deze relatief kleine groep boeddhisten zo te behandelen. Gaat de angst voor afscheiding en het uit elkaar vallen van het land zo ver dat vreedzame monniken - die zeggen de hele dag te bidden en op het oog geen vlieg kwaad doen - zo repressief bejegend moeten worden?

Zorgvuldigheid is ook geboden als we proberen in contact te komen met de leiders van het studentenprotest zoals dat in maart j.l. plaatsvond. Alleen een telefonisch interview lijkt ons verantwoord. De student krijgt een nieuwe simkaart en met speciale instructies zorgen we ervoor dat het telefoongesprek dat we op camera zullen vastleggen niet naar de persoon is te herleiden. Hij vertelt zijn verhaal. Als we vanuit het zaaltje in ons hotel, waar we het telefoongesprek opnemen, terug willen naar onze kamers, blijken twee van de drie liften buiten werking. In de nog functionerende lift zit een veiligheidsman. Als wij met de lift naar boven willen, doet hij verwoede pogingen dat met een sleutel te voorkomen en dwingt ons de lift naar de lobby te nemen, waar onze communistische volgers altijd op ons wachten. Zonder succes, maar niet zonder het nodige trek- en duwwerk. Wat ze van plan waren, zal een vraag blijven. De directie van het hotel houdt het op onderhoudswerkzaamheden en put zich uit in allerlei excuses. Vanaf dat moment nemen we al het materiaal mee op pad en laten niets achter in de hotelkamer. China is open voor Westerse journalisten, maar ik vraag me op dit moment af of de bestuurders van het Internationaal Olympisch Comité enig idee hebben hoe wij ons werk moeten doen. De Tibetaanse kwestie en de Olympische Spelen blijken een explosief mengsel te vormen. Maar... er komen betere tijden.